REHBER
Web sitesi açmadan önce cevaplanması gereken 20 soru
Web sitesi yatırımına başlamadan önce amaç, kullanıcı, kapsam, bütçe, içerik, teknoloji, KVKK, güvenlik, SEO, ölçüm ve bakım kararlarını 20 soruyla netleştirin.
Bir web sitesinin başarısızlığı çoğu zaman kötü renk seçiminden veya eksik bir animasyondan başlamaz. Asıl sorun, daha ilk ekran çizilmeden önce cevaplanmamış sorulardır: Site kimin hangi sorununu çözecek, ziyaretçi ne yapacak, içeriği kim sağlayacak, formdan gelen talebi kim karşılayacak ve site yayınlandıktan sonra kim yönetecek?
Bu rehber, “hangi özellikleri ekleyelim?” listesinden önce kullanılması gereken bir karar çerçevesidir. Tam olarak 20 soru içerir. Her soruda neden önemli olduğu, iyi cevabın nasıl göründüğü, tehlike işareti, kapsam ve maliyet etkisi ile henüz cevap veremeyenler için güvenli başlangıç seçeneği bulunur.
Amaç her soruya kusursuz cevap vermek değil; bilinmeyenleri görünür kılmaktır. Bilinmeyen bir konu bütçeye, takvime veya işletme riskine dokunuyorsa tasarımdan önce araştırılmalıdır.
Bu 20 soru nasıl kullanılmalı?
Soruları işletme sahibi, projeyi yürütecek kişi ve mümkünse gerçek müşterilerden bilgi toplayan biri birlikte cevaplamalıdır. Cevaplar “kurumsal görünmek istiyoruz” gibi genel ifadeler değil, karar vermeyi sağlayan somut cümleler olmalıdır.
Her soru için şu üç sonucu kaydedin:
- Karar: Şu anda doğru kabul ettiğiniz cevap.
- Kanıt: Bu cevabı hangi müşteri görüşmesi, satış verisi, destek kaydı, mevzuat veya teknik kısıt destekliyor?
- Sahip: Cevabı uygulamak ve güncel tutmak kimin sorumluluğunda?
GOV.UK hizmet tasarımı rehberi, kullanıcı ihtiyacının kurum varsayımından değil araştırmadan çıkarılmasını; ihtiyacın çözüm değil problem diliyle yazılmasını önerir. Bu ayrım önemlidir: “Mobil uygulama istiyoruz” bir ihtiyaç değil, olası çözümdür. “Sahadaki müşteri güncel sipariş durumunu telefondan göremiyor” ise araştırılabilir bir ihtiyaçtır.
1. Site hangi somut işletme ve kullanıcı sorununu çözecek?
Neden önemli?
“Bir web sitemiz olsun” proje gerekçesi değildir. Site; nitelikli talep toplamak, tekrar eden soruları azaltmak, randevu almak, ürün satmak, güven kanıtlarını sunmak veya mevcut müşteriye işlem yaptırmak gibi gözlenebilir bir sorunu çözmelidir. Sorun tanımlanmazsa sayfa ve özellik kararları kişisel beğeniye göre büyür.
İyi cevap örneği
Potansiyel müşteriler hizmet kapsamını anlamadan telefon açıyor. Site, üç hizmetin kimler için uygun olduğunu ve başlama sürecini açıklayarak uygun talepleri iletişim formuna yönlendirecek; satış ekibinin ön eleme süresini azaltacak.
Tehlike işareti
“Rakiplerin sitesi var”, “modern görünelim” veya “her şeyi tek yerde toplayalım” dışında ölçülebilir bir gerekçe bulunmaması.
Kapsam ve maliyet etkisi
Tek bir iletişim sorununu çözen tanıtım sitesi ile müşterinin hesap açıp işlem yaptığı hizmet aynı kapsam değildir. Sorun ne kadar işlemsel ve kritikse analiz, güvenlik, entegrasyon, test ve destek maliyeti o kadar artar.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
İlk sürümü, işletmeyi ve ana hizmeti açıkça anlatan; güven kanıtı sunan; tek iletişim eylemine yönlendiren küçük bir tanıtım sitesiyle sınırlandırın.
2. Birincil kullanıcı kim ve siteye hangi anda geliyor?
Neden önemli?
“Herkes” hedef kitle değildir. Aynı ürün için ilk kez araştırma yapan kişi, fiyat karşılaştıran satın alma yetkilisi ve mevcut müşteri farklı bilgi arar. Ziyaretin tetikleyicisi; sayfa sırasını, dili, kanıtı ve mobil önceliği belirler.
İyi cevap örneği
Birincil kullanıcı, 10–50 çalışanlı işletmede web projesinden sorumlu yönetici. Mevcut sitesi yavaş veya güncellenemediği için üç aylık yenileme bütçesi ararken geliyor. Teknik ayrıntıdan önce süreç, risk ve teslim kapsamını görmek istiyor.
Tehlike işareti
Demografik bir etiket yazıp davranış ve ihtiyaç belirtmemek: “18–65 yaş, internet kullanan herkes.”
Kapsam ve maliyet etkisi
Birincil ve ikincil kitlelerin görevleri belirgin biçimde ayrılıyorsa farklı giriş sayfaları, mesajlar veya kullanıcı akışları gerekir. Çok dilli ve çok ülkeli kitle; çeviri değil, yerelleştirme, hukuki inceleme ve içerik yönetimi maliyeti getirir.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Son altı ayda en çok gelir veya en iyi müşteri ilişkisi üreten tek müşteri tipini seçin. Beş gerçek kişiyle kısa görüşme yapmadan ikinci persona üretmeyin.
3. Ziyaretçinin tamamlaması gereken birincil görev nedir?
Neden önemli?
Ana görev, bilgi mimarisinin omurgasıdır. Kullanıcı “hizmetin bana uygun olup olmadığını anlamak”, “teklif istemek” veya “randevu almak” istiyorsa ana sayfa ve navigasyon bu göreve giden yolu kısaltmalıdır. Her şeyi eşit önemde sunmak, hiçbir şeyi önceliklendirmemektir.
İyi cevap örneği
Ziyaretçi iki dakika içinde hizmetin uygunluğunu değerlendirecek, örnek işleri inceleyecek ve proje bilgilerini içeren kısa formu gönderecek.
Tehlike işareti
Ana görev yerine sayfa öğesi söylemek: “Slider'ı görsün”, “Instagram akışına baksın.”
Kapsam ve maliyet etkisi
Bilgi edinme görevi içerik ve gezinme çalışması ister. Ödeme, rezervasyon veya dosya yükleme gibi görevler durum yönetimi, hata senaryoları, güvenlik ve erişilebilir form testlerini artırır. W3C form rehberi, alan etiketleri, talimatlar, doğrulama ve kullanıcı bildiriminin birlikte ele alınmasını ister.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Tek ana görev seçin: hizmeti anlamak ve iletişim başlatmak. Menüde ve sayfada birincil eylemi tek bir ifadeyle kullanın.
4. Tam olarak ne sunuluyor; kapsamın dışında ne var?
Neden önemli?
Belirsiz teklif, yanlış beklenti ve niteliksiz talep üretir. “Dijital çözümler” yerine hangi sonucun, hangi müşteriye, hangi teslim veya süreçle sunulduğu açıklanmalıdır. Yapılmayan işleri belirtmek de satış kalitesini yükseltir.
İyi cevap örneği
KOBİ'ler için kurumsal tanıtım sitesi tasarlıyor, geliştiriyor ve yayına alıyoruz. İlk sürüme ürün yönetim paneli, pazar yeri entegrasyonu ve sürekli içerik girişi dahil değil; bunlar ayrıca kapsamlandırılır.
Tehlike işareti
Her talebe “yaparız” denmesi, paket sınırlarının ve müşteriden beklenen girdilerin bulunmaması.
Kapsam ve maliyet etkisi
Her hizmet için ayrı ikna akışı, örnek, SSS ve form alanı gerekebilir. Sınırı yazılmayan işlerde teklif karşılaştırması, revizyon sayısı ve kabul kriterleri belirsiz kalır; takvim taşar.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
En sık ve kârlı tek hizmeti ilk sürümde ayrıntılı anlatın. Diğerlerini kısa özetleyip ayrı keşif görüşmesine yönlendirin.
5. Hangi güven kanıtlarını yayımlama hakkınız var?
Neden önemli?
“Kaliteli, profesyonel ve yenilikçi” gibi sıfatlar doğrulanabilir kanıt değildir. Gerçek proje sonucu, müşteri görüşü, süreç örneği, uzmanlık geçmişi, sertifika veya çalışma biçimi güven yaratabilir. Ancak müşteri adı, logo, sonuç ve kişisel veri izinsiz yayımlanmamalıdır.
İyi cevap örneği
Üç proje için müşteriden logo, ekran görüntüsü ve sonuç paylaşma izni aldık. Sonuçları tarih aralığı ve ölçüm yöntemiyle açıklayacağız. Yeni işletme olduğumuz için uydurma referans yerine kurucunun ilgili deneyimini ve örnek çalışma sürecini göstereceğiz.
Tehlike işareti
Kaynağı bilinmeyen sayaçlar, doğrulanamayan başarı oranları, izinsiz müşteri logoları veya stok görselle “ekip” izlenimi vermek.
Kapsam ve maliyet etkisi
Vaka çalışmaları; veri toplama, izin, metin, görsel hazırlama ve güncelleme süresi ister. Kanıt yoksa tasarımın gösterişini artırmak güven açığını kapatmaz; ilk aşamada örnek proje veya süreç belgesi üretmek gerekebilir.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Yalnız doğrulayabildiğiniz özgeçmişi, gerçek süreç adımlarını ve isimsizleştirilmesi dürüstçe açıklanmış örnekleri kullanın. Olmayan müşteri veya sonucu üretmeyin.
6. İlk sürüm için zorunlu sayfa ve içerik hangileri?
Neden önemli?
Sayfa sayısı, içerik hazır olmadan tahmin edilirse proje “metin bekliyor” aşamasında kalır. Her sayfanın bir amacı, hedef kullanıcısı, ana mesajı, kanıtı ve sonraki eylemi olmalıdır.
İyi cevap örneği
İlk sürüm: ana sayfa, iki hizmet sayfası, hakkımda, üç proje özeti, rehber dizini, iletişim, aydınlatma metni ve çerez tercihleri. Her sayfanın içerik sahibi ve teslim tarihi belli.
Tehlike işareti
Rakibin menüsünü kopyalamak; 20 sayfa planlayıp hiçbirinin metin, görsel ve sahibini belirlememek.
Kapsam ve maliyet etkisi
Her benzersiz sayfa şablonu tasarım ve test kapsamıdır. İçerik türleri tekrar ediyorsa yapılandırılmış şablon maliyeti düşürebilir; fakat içerik göçü, temizliği ve yönlendirmeler ayrıca hesaplanmalıdır.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Ana sayfa, hizmet, hakkımızda/kişi, kanıt veya örnek işler, iletişim ve gerekli hukuki metinlerden oluşan minimum yapı kurun. Amaçsız sayfa açmayın.
7. Birincil çağrı nedir ve kullanıcı tıkladıktan sonra ne olur?
Neden önemli?
“Bize ulaşın” yalnızca düğme metnidir; operasyon değildir. Formun kime gittiği, ne kadar sürede cevaplandığı, uygun olmayan taleplerin nasıl elendiği ve kullanıcıya hangi onayın gösterildiği kararlaştırılmalıdır.
İyi cevap örneği
Ana çağrı “Projenizi anlatın.” Form yalnız ihtiyaç, zaman ve iletişim bilgisi alır. İleti ortak destek kutusuna düşer, sorumlu kişi bir iş günü içinde cevaplar; kullanıcı gönderim sonrası süreyi ve alternatif e-postayı görür.
Tehlike işareti
Formu kimsenin izlememesi, kişisel e-postaya sessizce düşmesi veya “en kısa sürede” dışında hizmet seviyesi bulunmaması.
Kapsam ve maliyet etkisi
Basit e-posta formu ile CRM'e kayıt, otomatik sınıflandırma, takvim ve dosya yükleme aynı iş değildir. Entegrasyon; hata, tekrar deneme, izin ve veri saklama senaryoları ekler.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Tek, kısa form ve görünür e-posta kullanın. Bir sorumlu ile gerçekçi yanıt süresi belirleyin; otomasyonu talep hacmi kanıtlandıktan sonra ekleyin.
8. İçeriği kim üretecek, onaylayacak ve güncelleyecek?
Neden önemli?
İçerik “sonra doldurulacak alan” değildir; sitenin ürünüdür. Alan uzmanı doğruluğu, editör açıklığı, yetkili kişi ise yayımlama kararını sahiplenmelidir. Tek bir belirsiz “biz bakarız” görevi sürekli geciktirir.
İyi cevap örneği
Hizmet metninin ham bilgisini işletme sahibi 5 Eylül'e kadar verir; editör web metnine dönüştürür; teknik iddiaları hizmet sorumlusu, yayımlamayı Melih onaylar. Üç ayda bir gözden geçirme takvimde kayıtlıdır.
Tehlike işareti
Tasarım tamamlandıktan sonra metin yazmaya başlamak veya tüm içerik sorumluluğunu bağlamı bilmeyen geliştiriciye bırakmak.
Kapsam ve maliyet etkisi
Metin yazımı, fotoğraf çekimi, çeviri, veri girişi ve içerik göçü ayrı teslimlerdir. Çok onay katmanı bekleme süresini; sık değişen içerik ise yönetim paneli ve eğitim ihtiyacını artırır.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Her içerik için tek sorumlu ve tek nihai onaycı atayın. Değişmeyecek birkaç sayfayı dosya tabanlı yönetin; yönetim panelini gerçek güncelleme ihtiyacı kanıtlanırsa seçin.
9. Alan adı, hesaplar, kod ve verinin sahibi kim olacak?
Neden önemli?
Alan adının ajans çalışanı adına, sunucunun kişisel hesapta veya ölçüm verisinin erişilemeyen bir mülkte tutulması işletmeyi tek kişiye bağımlı kılar. ICANN'in alan adı sahipleri rehberi, kayıt sahibinin sözleşme, yenileme, transfer ve iletişim bilgisi sorumluluklarını açıklar.
İyi cevap örneği
Alan adı ve barındırma işletmenin kontrol ettiği kurumsal hesapta; iki yetkili ve çok faktörlü doğrulama var. Kaynak kod deposu, analiz mülkü, e-posta, DNS ve üçüncü taraf servisleri devir listesinde; fatura ve yenileme tarihleri kayıtlı.
Tehlike işareti
Alan adını kimin yenilediğinin bilinmemesi, tek kişilik hesap, ortak parola veya “site yalnız ajansın sisteminde çalışır” şartının taşınabilirlik açıklaması olmadan kabulü.
Kapsam ve maliyet etkisi
Kurumsal hesapların kurulması ve güvenli devir zaman ister ama çıkış riskini düşürür. Alan adı, e-posta, DNS ve hosting aynı değişiklik penceresinde taşınacaksa kesinti riski ve test kapsamı artar.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Tüm ana hesapları işletmenin sahip olduğu e-posta ve ödeme bilgileriyle açın; yükleniciye rol tabanlı erişim verin. Otomatik yenileme ve ikinci yetkili ekleyin.
10. Hangi teknik platform ihtiyaca uygun ve çıkış planı nedir?
Neden önemli?
Platform; editör deneyimi, performans, güvenlik, entegrasyon, barındırma ve bakım biçimini belirler. “En popüler” çözüm her işletme için doğru değildir. Ayrıca içeriğin, alan adının ve verinin başka sisteme nasıl taşınacağı baştan bilinmelidir.
İyi cevap örneği
İçerik ayda bir teknik kişi tarafından güncellenecek, üyelik ve ödeme yok. Statik üretimli yapı yeterli. Kod standart depoda, içerik dışa aktarılabilir; alan adı ve medya platformdan bağımsız. Çıkışta dosya, veri ve yönlendirme listesi teslim edilecek.
Tehlike işareti
Özellikleri konuşmadan ürün seçmek, yalnız ilk yıl fiyatına bakmak veya içerik/veri dışa aktarımını hiç test etmemek.
Kapsam ve maliyet etkisi
Hazır site kurucusu hızlı başlayabilir fakat özel iş akışı ve taşınabilirlik sınırlı olabilir. Özel geliştirme kontrol sağlar; geliştirme, güvenlik ve bakım sorumluluğu büyür. Yönetim paneli gereksizse ek maliyet ve saldırı yüzeyi yaratır.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
En az hareketli parçayla ana görevi çözen, alan adı sahipliğini ayıran ve standart biçimde içerik/veri dışa aktarabilen çözümü seçin. Çıkış senaryosunu sözleşmeye yazın.
11. Toplam bütçe, zaman ve sahip olma maliyeti nedir?
Neden önemli?
Site maliyeti yalnız tasarım ve geliştirme faturası değildir. Alan adı, barındırma, lisans, içerik, görsel, çeviri, bakım, güvenlik, erişilebilirlik testi ve içeride ayrılan çalışma zamanı toplam maliyete dahildir.
İyi cevap örneği
Kurulum için belirli bütçe, haftada dört saat içerik zamanı ve ilk yıl için alan adı, hosting, e-posta, lisans, bakım ve küçük iyileştirme payı ayrıldı. Kritik değişiklikler için ayrıca rezerv var.
Tehlike işareti
Yalnız “site kaça yapılır?” sorusunu cevaplamak; içerik ve karar verme zamanını sıfır kabul etmek; yenileme ücretlerini bilmemek.
Kapsam ve maliyet etkisi
Bütçe sınırı tasarım kalitesini otomatik düşürmek zorunda değildir; kapsamı daraltmalıdır. Aynı anda çok sayfa, özel animasyon, panel, entegrasyon ve çok dil isteniyorsa maliyet ve test doğrusal olmayan biçimde büyüyebilir.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
İlk sürümün sabit kapsam bütçesini ve 12 aylık işletme maliyetini ayrı yazın. Tahminin yüzde 15–20'sini doğrulanmamış entegrasyon ve içerik riskleri için ayırın; bütçe yetmiyorsa özelliği erteleyin.
12. Hangi erişilebilirlik ve kapsayıcılık şartları sağlanacak?
Neden önemli?
Erişilebilirlik son aşama denetimi değil, içerik ve etkileşim kararlarının özelliğidir. Klavye kullanımı, odak görünürlüğü, kontrast, başlık yapısı, form hataları, hareket azaltma ve alternatif metinler en baştan tasarlanır. WCAG 2.2, web erişilebilirliği için test edilebilir başarı ölçütlerini tanımlar.
İyi cevap örneği
İlk sürüm WCAG 2.2 AA hedefiyle tasarlanacak. Kritik görevler klavye ve ekran okuyucu ile test edilecek; hareket azaltma tercihi desteklenip formlarda anlaşılır etiket ve hata özeti bulunacak. İçerik ekleyen kişi alternatif metin standardını uygulayacak.
Tehlike işareti
“Hedef kitlemizde engelli yok” varsayımı, yalnız otomatik tarayıcı puanını yeterli saymak veya erişilebilirliği yayından sonraya bırakmak.
Kapsam ve maliyet etkisi
Baştan uygulanan erişilebilirlik genellikle yeniden iş maliyetini azaltır. Özel bileşenler, yoğun hareket, karmaşık formlar, video ve üçüncü taraf araçlar daha fazla manuel test ve alternatif gerektirir.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
WCAG 2.2 AA'yı tasarım ve kabul hedefi yapın; kritik akışlarda klavye, ekran okuyucu, yakınlaştırma ve hareket azaltma testlerini zorunlu tutun.
13. Hangi cihaz, bağlantı ve performans koşullarında çalışmalı?
Neden önemli?
Ekipteki hızlı bilgisayarda iyi görünen sayfa, müşterinin orta sınıf telefonunda ve mobil bağlantıda kullanılamaz olabilir. Performans; dönüşümü, erişilebilirliği ve arama deneyimini etkileyen ürün gereksinimidir.
İyi cevap örneği
Trafiğin çoğu Türkiye'deki mobil kullanıcılardan gelecek. Ana görev 360 piksel genişlikte, dokunmatik kullanımda ve yavaş 4G benzetiminde tamamlanacak. Gerçek kullanıcı verisinde Core Web Vitals'ın iyi aralığı hedeflenecek.
Tehlike işareti
Sadece masaüstü tasarım yapmak, sınırsız video ve görsel eklemek veya tek laboratuvar puanını gerçek kullanıcı deneyimi sanmak.
Kapsam ve maliyet etkisi
Video arka planları, büyük font dosyaları, üçüncü taraf betikler ve ağır animasyon optimizasyon ve ölçüm maliyetini artırır. web.dev eşik açıklaması, değerlendirmeyi gerçek kullanıcı ölçümlerinin 75. yüzdelik diliminde yapar; LCP için 2,5 saniye, INP için 200 milisaniye ve CLS için 0,1 “iyi” sınırlarıdır.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Mobil öncelikli, aşamalı geliştirilmiş ve JavaScript'e gereksiz bağımlılığı olmayan temel deneyim kurun. Ağır medyayı isteğe bağlı yükleyin; lansmandan sonra gerçek kullanıcı verisi toplayın.
14. Sitenin risk seviyesi nedir ve hangi güvenlik kontrolleri gerekir?
Neden önemli?
İletişim formu olan tanıtım sitesi ile ödeme, hesap, sağlık verisi veya yönetim paneli içeren uygulamanın riskleri aynı değildir. Veri, yetki ve iş etkisi sınıflandırılmadan “SSL var, güvenli” denemez.
İyi cevap örneği
Site ad, e-posta ve proje mesajı alıyor; ödeme ve hesap yok. Yönetim erişimi iki yetkiliyle sınırlı, MFA zorunlu. Güncelleme ve yedek sorumlusu, olay iletişim kişisi, geri yükleme testi ve log saklama süresi belli.
Tehlike işareti
Ortak yönetici parolası, güncellenmeyen eklentiler, hiç geri yüklenmemiş yedek veya olay olduğunda kimin karar vereceğinin bilinmemesi.
Kapsam ve maliyet etkisi
Kimlik, ödeme, dosya yükleme ve hassas veri; tehdit modelleme, güvenli geliştirme, yetkilendirme, kayıt, test ve olay müdahalesi maliyetini artırır. OWASP ASVS, web uygulaması teknik güvenlik kontrollerini doğrulamak için ölçülebilir bir temel sunar. CISA küçük işletme kaynakları MFA, güncelleme, yedek, kayıt ve şifreleme gibi temel kontrolleri öne çıkarır.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Toplanmayan veri sızmaz: veri ve özellikleri en aza indirin. Yönetim hesaplarında MFA, otomatik güvenlik güncellemeleri, ayrıcalık sınırı, izlenen hata kayıtları ve düzenli geri yükleme testi kullanın.
15. Hangi kişisel veriler ve çerezler işlenecek; KVKK sorumlulukları nasıl karşılanacak?
Neden önemli?
Form, analitik, canlı destek, reklam pikseli ve gömülü video kişisel veri veya cihaz tanımlayıcısı işleyebilir. Araç listesinden önce amaç, hukuki dayanak, alıcı, saklama süresi ve kullanıcıya verilecek bilgi belirlenmelidir. Bu rehber hukuki görüş değildir; somut uygulama için yetkin hukuk danışmanlığı gerekebilir.
İyi cevap örneği
İletişim formunda yalnız ad, e-posta ve talep metni alınacak; amaç ve saklama süresi kayıtlı. Veri sorumlusu ve iletişim kanalı aydınlatma metninde açık. Zorunlu olmayan analitik/reklam çerezleri, gerekli tercih mekanizması değerlendirilmeden çalışmayacak.
Tehlike işareti
Başka siteden kopyalanmış politika, kullanılmayan servisleri yazmak, çalışan çerezleri açıklamamak veya tüm işleme faaliyetlerini tek “kabul ediyorum” kutusuna bağlamak.
Kapsam ve maliyet etkisi
Her üçüncü taraf servis; envanter, yapılandırma, sözleşme, aktarım, tercih yönetimi ve güncelleme yükü getirebilir. KVKK'nın aydınlatma yükümlülüğü açıklaması, veri sorumlusunun kimliği, amaç, aktarım, toplama yöntemi/hukuki sebep ve ilgili kişi hakları hakkında bilgi verilmesini ister. KVKK Çerez Rehberi çerez uygulamalarının özel değerlendirilmesi için resmî başvuru kaynağıdır.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Gerekli olmayan izleyicileri kurmayın. Her veri alanı için “bunu almadan ana görev tamamlanır mı?” diye sorun; evetse alanı kaldırın. Gerçek veri akışına göre aydınlatma hazırlayın.
16. Kullanıcı siteyi nasıl bulacak ve SEO'dan hangi sonuç bekleniyor?
Neden önemli?
Siteyi yayımlamak trafik garantisi değildir. Marka araması, yerel arama, bilgi araması, yönlendirme, reklam veya doğrudan satış farklı sayfa ve ölçüm gerektirir. SEO hedefi yalnız “Google'da birinci olmak” şeklinde tanımlanamaz.
İyi cevap örneği
İlk altı ayda marka ve hizmet + şehir aramalarında doğru sayfaların görünmesini, beş yüksek niyetli soruya özgün rehber yayımlamayı ve organik ziyaretlerin nitelikli iletişime katkısını izlemeyi hedefliyoruz. İçerik üretim sahibi ve güncelleme takvimi belli.
Tehlike işareti
Hacim ve niyet araştırmadan yüzlerce yapay içerik istemek, sıralama garantisi beklemek veya SEO'yu yalnız anahtar kelime tekrarı sanmak.
Kapsam ve maliyet etkisi
Teknik taranabilirlik temel kapsam olmalıdır. Rekabetçi konularda sürdürülebilir içerik, uzman incelemesi, bağlantı kazanımı ve ölçüm ayrı operasyon ister. Google Search Essentials teknik koşullar, spam politikaları ve temel uygulamaları; Google'ın faydalı içerik rehberi ise arama motoru için değil insan için üretilen, ilk elden uzmanlık ve açık site amacı taşıyan içeriği öne çıkarır.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Marka ve ana hizmet sayfalarını taranabilir, açıklayıcı ve teknik olarak temiz yayımlayın. Gerçek müşteri sorularından küçük bir içerik kümesi oluşturun; trafik değil nitelikli eylemi izleyin.
17. Başarı hangi metrik ve başlangıç değeriyle ölçülecek?
Neden önemli?
Başlangıç değeri olmayan hedef, ilerlemeyi göstermez. Ziyaret sayısı tek başına işletme sonucu değildir. Ana görev tamamlanması, nitelikli talep oranı, destek yükü, yanıt süresi veya işlem başarısı gibi göstergeler probleme bağlanmalıdır.
İyi cevap örneği
Son üç ayda web kaynaklı ayda ortalama 12 talebin 3'ü uygun. Yayından sonraki üç ayda toplam trafiği değil, doğru hizmet sayfasından gelen nitelikli talebi 5'e çıkarmayı ve telefonla tekrar edilen üç soruyu yüzde 30 azaltmayı izleyeceğiz.
Tehlike işareti
“Daha çok ziyaretçi” dışında hedef olmaması, ölçüm aracının kurulu olmasını ölçüm stratejisi sanmak veya baz çizgisini kaydetmemek.
Kapsam ve maliyet etkisi
Basit form kaynağı ölçümü düşük kapsamlıdır. Çok kanallı gelir ilişkilendirme, çağrı takibi ve CRM veri kalitesi daha fazla entegrasyon ve yönetişim ister. GOV.UK başarı ölçümü rehberi, analitiği kullanıcı geri bildirimi, destek verisi ve finansal bilgiyle birlikte değerlendirmeyi; işlemsel olmayan hizmetlerde görev tamamlama ve süreyi izlemeyi önerir.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Bir işletme sonucu, bir kullanıcı görevi ve bir kalite göstergesi seçin. Yayından önce mevcut değeri kaydedin; aylık gözden geçirme sahibi atayın.
18. Hangi entegrasyon ve operasyonel bağımlılıklar var?
Neden önemli?
CRM, ödeme, takvim, e-posta, harita, canlı destek ve muhasebe servisleri yalnız ekrana gömülen parçalar değildir. Kota, izin, veri biçimi, kesinti, sahiplik ve değişen API koşulları sitenin çalışmasını etkiler.
İyi cevap örneği
Form CRM'e kayıt açacak; başarısız olursa kullanıcı mesajı kaybolmadan ortak e-postaya bildirim gidecek. API hesabı işletmeye ait, kota ve maliyet belli, test ortamı var. Entegrasyon kapalıyken manuel süreç dokümante.
Tehlike işareti
“Sonra bağlarız” denilen kritik servis, kişisel API anahtarı, hata durumunda sessiz veri kaybı veya üçüncü taraf kesilince tüm sayfanın kullanılamaması.
Kapsam ve maliyet etkisi
Her entegrasyon; kimlik doğrulama, hata/tekrar deneme, eşleme, izleme, gizlilik ve sözleşme bağımlılığı ekler. Kritik olmayan gömüler performans ve çerez maliyeti de yaratabilir.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
İlk sürümde manuel yedeği olan en az sayıda entegrasyonu kullanın. Her biri için sahip, maliyet, veri akışı, hata davranışı ve kaldırma planı yazılmadan geliştirmeye başlamayın.
19. Yayın, test, geri alma ve hazır olma ölçütleri neler?
Neden önemli?
“Site bitti” görsel onay değildir. Alan adı, yönlendirme, form, tarayıcı, mobil, erişilebilirlik, performans, güvenlik, yedek ve ölçüm için kabul ölçütleri gerekir. Yayın hatasında önceki çalışan duruma dönüş yolu bilinmelidir.
İyi cevap örneği
Kritik kullanıcı akışları kabul ortamında test edilecek. DNS değişikliğinden önce yedek ve eski yönlendirme listesi alınacak; form uçtan uca doğrulanacak. Hata oranı veya ana görevin çalışmaması halinde önceki sürüme dönüş yetkisi teknik sorumluda.
Tehlike işareti
İlk kez canlı ortamda test etmek, içerik onayı olmadan DNS değiştirmek, geri alma planı bulunmaması veya yayın gününde sorumluların ulaşılamaz olması.
Kapsam ve maliyet etkisi
Eski sitenin URL yapısı, e-posta/DNS bağımlılığı, çoklu entegrasyon ve yüksek trafik yayın hazırlığını büyütür. Kontrollü yayın, izleme ve geri alma için ayrıca süre ayrılmalıdır.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Düşük trafikli bir pencere seçin; kritik görev, form, 404, yönlendirme, mobil, klavye ve ölçüm testini yazılı kabul ölçütlerine bağlayın. Eski sürüm ve verinin doğrulanmış geri dönüş kopyasını tutun.
20. Yayından sonra bakım, destek, arıza ve durdurma koşulları nedir?
Neden önemli?
Web sitesi teslimle bitmez. Alan adı yenilenir, bağımlılıklar güncellenir, içerik eskir, formlar izlenir ve servisler değişir. Destek kapsamı ile acil durum süresi tanımsızsa küçük sorunlar işletme kesintisine dönüşebilir.
İyi cevap örneği
Aylık teknik güncelleme ve yedek kontrolü sağlayıcıda; hizmet ve hukuki içerik üç ayda bir işletme sahibi tarafından gözden geçirilecek. Form arızası kritik ve dört saat içinde ele alınacak. Altı ay boyunca nitelikli kullanım oluşmazsa içerik/kanal kararı yeniden değerlendirilecek.
Tehlike işareti
“Bir şey olursa ararız”, süresiz ücretsiz destek beklentisi, yenileme takvimi olmaması veya kimsenin ölçümleri incelememesi.
Kapsam ve maliyet etkisi
7/24 hizmet, işlemsel sistem ve çok sağlayıcılı yapı izleme, nöbet ve olay yönetimi ister. Tanıtım sitesinde daha hafif bakım yeterli olabilir; ancak alan adı, yedek, form ve güvenlik güncellemesi yine sahiplenilmelidir. GOV.UK kullanıcı desteği rehberi, beklenen destek türü ve hacmi, personel, hizmet seviyesi ve geri bildirim döngüsünün planlanmasını önerir.
Cevap yoksa güvenli varsayılan
Aylık teknik kontrol, üç aylık içerik kontrolü ve yıllık alan adı/servis denetimi tanımlayın. Kritik iletişim akışını izleyin; destek kapsamını, yanıt süresini ve ücretlendirme sınırını yazılı hale getirin.
Hazırlık puanı: Siteyi şimdi yaptırmalı mısınız?
Bu puan kalite sertifikası değildir; belirsizliğin nerede yoğunlaştığını gösterir. Her soruya şu puanlardan birini verin:
| Puan | Durum | Ölçüt | |---:|---|---| | 0 | Cevapsız | Karar, kanıt ve sahip yok. | | 1 | Varsayım | Geçici cevap var; kanıt veya sorumlu eksik. | | 2 | Kararlı | Somut cevap ve sorumlu var; kanıt sınırlı veya uygulama tarihi eksik. | | 3 | Hazır | Cevap kanıtlı, sorumlu ve tarih belli; kapsam ve kabul ölçütüne yansımış. |
Toplam mümkün puan 60'tır. Ancak toplam tek başına yeterli değildir. 9, 14, 15, 19 ve 20. sorulardan herhangi biri 0 puansa, sahiplik, güvenlik, kişisel veri, yayın veya bakım riski çözülmeden canlıya çıkmayın.
| Sonuç | Puan ve koşul | Doğru sonraki adım | |---|---|---| | Yapıma hazır | 48–60; kritik soruların hiçbiri 0 değil | Sabit kapsam, içerik takvimi ve kabul ölçütleriyle üretime geçin. | | Yalnız prototipe hazır | 36–47; ana kullanıcı ve görev belli | Gerçek veri toplamayan, canlı operasyon sayılmayan prototip hazırlayıp kullanıcılarla test edin. | | Keşif gerekiyor | 20–35 veya 1–4. sorulardan biri 0 | Kullanıcı görüşmesi, içerik envanteri, teknik keşif ve maliyet çalışması yapın. | | Henüz yapılmamalı | 0–19 ya da kritik sorulardan biri 0 | Tasarım siparişi vermeyin; sahiplik, risk ve işletme modelini önce netleştirin. |
Puanı yükseltmek için uzun doküman yazmak gerekmez. Örneğin “alan adı Melih Tekin adına, yenileme otomatik, ikinci yetkili X, erişim kasada” biçimindeki dört satırlık karar; sayfalarca belirsiz açıklamadan değerlidir.
Tek sayfalık cevap şablonu
Aşağıdaki tabloyu proje özeti olarak doldurun. Her hücreye bir veya iki somut cümle yazın; ek belgenin bağlantısını gerekiyorsa kararın yanına ekleyin.
| No | Kısa cevap | Kanıt / kaynak | Sorumlu | Tarih | Puan | |---:|---|---|---|---|---:| | 1 | Çözülen sorun | Görüşme/veri | | | 0–3 | | 2 | Birincil kullanıcı ve tetikleyici | | | | 0–3 | | 3 | Ana görev | | | | 0–3 | | 4 | Teklif ve kapsam dışı | | | | 0–3 | | 5 | Yayımlanabilir kanıt | | | | 0–3 | | 6 | Minimum sayfa ve içerik | | | | 0–3 | | 7 | Ana çağrı ve yanıt süreci | | | | 0–3 | | 8 | İçerik sahibi ve onayı | | | | 0–3 | | 9 | Alan adı, hesap, kod, veri sahibi | | | | 0–3 | | 10 | Platform ve çıkış planı | | | | 0–3 | | 11 | Kurulum + 12 aylık maliyet | | | | 0–3 | | 12 | Erişilebilirlik hedefi | | | | 0–3 | | 13 | Cihaz, ağ ve performans hedefi | | | | 0–3 | | 14 | Risk seviyesi ve güvenlik | | | | 0–3 | | 15 | Veri, çerez ve KVKK yaklaşımı | | | | 0–3 | | 16 | Bulunma kanalı ve SEO hedefi | | | | 0–3 | | 17 | Başarı metriği ve baz değer | | | | 0–3 | | 18 | Entegrasyon ve manuel yedek | | | | 0–3 | | 19 | Yayın, test ve geri alma | | | | 0–3 | | 20 | Bakım, destek ve durdurma koşulu | | | | 0–3 |
Tablonun altına ayrıca şu tek cümleyi yazın:
Bu sitenin ilk sürümü, [birincil kullanıcı] için [ana görevi] kolaylaştıracak; başarıyı [metrik ve baz değer] ile ölçecek; [kapsam dışı işler] bu sürüme girmeyecektir.
Bu cümle yazılamıyorsa proje tasarıma değil keşfe hazırdır.
Sık görülen karar çelişkileri
“Çok sade olsun” ile “her şeyi ana sayfada gösterelim”
Sadelik görsel boşluk değil, karar sayısının azaltılmasıdır. Her hizmet, referans, yazı ve özelliği ana sayfaya taşımak yerine kullanıcının ana görevi için gereken kanıtları seçin; geri kalanı uygun alt sayfaya bağlayın.
“Ucuza ve hemen çıksın” ile “özel panel, animasyon, CRM ve çok dil olsun”
Zaman, kapsam ve bütçe birlikte sınırlandırılamaz. Tarih sabitse ilk sürümde ana görevi çözen parçaları tutup diğerlerini sonraki doğrulanmış aşamaya taşıyın.
“SEO çok önemli” ile “içerikle uğraşacak kimse yok”
Teknik SEO, içerik operasyonunun yerini tutmaz. Sürekli yayın kapasitesi yoksa yüzlerce başlık planlamak yerine birkaç güçlü hizmet sayfası ve gerçek müşteri sorularına verilen az sayıda kapsamlı yanıtla başlayın.
“Veri istemiyoruz” ile “reklam ve her analitik aracı kurulsun”
Üçüncü taraf araçlar da veri akışı yaratabilir. Her aracı amacı, veri türü, hukuki değerlendirmesi ve işletme değeriyle birlikte seçin. Kullanılmayacak rapor için izleyici eklemeyin.
“Bakımı biz yaparız” ile “kimse teknik işlere zaman ayıramaz”
Bakım bir niyet değil, takvim ve sorumluluktur. İç kapasite yoksa kapsamı azaltın veya tanımlı bakım hizmeti alın; güncelleme ve yenilemeyi sahipsiz bırakmayın.
Sık sorulan sorular
Yirmi sorunun hepsini yayından önce cevaplamak şart mı?
Canlı sitenin işlediği risk ölçüsünde evet. Basit prototipte bazı teknik ayrıntılar varsayım kalabilir; fakat kullanıcı, ana görev, sahiplik ve test amacı bilinmelidir. Kişisel veri, ödeme veya hesap içeren canlı hizmette güvenlik ve hukuki belirsizlikler ertelenmemelidir.
Cevapları ajans veya yazılımcı benim yerime verebilir mi?
Uzman seçenekleri ve sonuçlarını açıklayabilir; teknik kararları uygulayabilir. Fakat işletme amacı, kullanıcı önceliği, yayımlanabilir kanıt, bütçe, veri işleme amacı ve operasyon sahibi işletmenin kararıdır. Bu sorumluluk tedarikçiye devredilmemelidir.
Yeni kurulan ve referansı olmayan işletme ne yapmalı?
Referans uydurmamalı. Kurucunun doğrulanabilir deneyimi, açık süreç, örnek çıktı, kapsam sınırı ve ulaşılabilir yetkili bilgisi sunulabilir. İlk gerçek çalışmalardan izinli vaka çalışması üretmek için süreç baştan kurulabilir.
İlk sürüm kaç sayfa olmalı?
Evrensel sayı yoktur. Her sayfa ayrı bir kullanıcı görevi veya kararını desteklemelidir. Küçük hizmet işletmesinde ana sayfa, hizmet, kişi/işletme, kanıt, iletişim ve gerekli hukuki metinler yeterli olabilir; benzer sayfaları sırf menü dolsun diye çoğaltmayın.
Bu çalışma teklif almadan önce mi yapılmalı?
En azından 1–11. soruların geçici cevapları tekliften önce hazırlanmalıdır. Böylece farklı tekliflerin aynı kapsamı karşılayıp karşılamadığı görülebilir. Teknik sağlayıcı, 12–20. soruları keşif sırasında kesinleştirmeye yardım edebilir.
Puan yüksekse proje kesin başarılı olur mu?
Hayır. Puan yalnız hazırlık ve karar görünürlüğünü ölçer. Gerçek kullanıcı davranışı, içerik kalitesi, uygulama, işletme takibi ve pazar koşulları sonucu etkiler. Kararlar yayın sonrası veriye göre güncellenmelidir.
Sonuç: Önce karar, sonra ekran
Web sitesi yaptırmadan önce verilebilecek en değerli çıktı bir tasarım görseli değil, ortak karar metnidir. Bu 20 soruyu somut cevap, kanıt ve sorumluyla tamamladığınızda teklifleri karşılaştırmak, kapsamı korumak ve neyin başarı olduğunu ölçmek kolaylaşır.
Soruların çoğu belirsizse proje durmuş değildir; yalnız doğru aşamadadır: keşif. Küçük bir araştırma, içerik envanteri veya prototip; yanlış platforma ve gereksiz özelliklere harcanacak bütçeden çok daha ucuzdur. Cevaplar hazırsa tasarım ekibine yalnız “güzel bir site” değil, sınırları ve başarı ölçütleri belli bir ürün görevi verebilirsiniz.
Kaynaklar
- GOV.UK Service Manual — Start by learning user needs
- GOV.UK Service Manual — Measuring the success of your service
- GOV.UK Service Manual — Set up and manage user support
- U.S. Small Business Administration — Write your business plan
- ICANN — Information for Domain Name Registrants
- ICANN — Domain Name Renewal and Expiration FAQs
- W3C Web Accessibility Initiative — WCAG 2.2
- W3C Web Accessibility Initiative — Forms Tutorial
- web.dev — Defining Core Web Vitals thresholds
- OWASP — Application Security Verification Standard
- CISA — Small and Medium-sized Business Resources
- KVKK — Aydınlatma Yükümlülüğü
- KVKK — Çerez Uygulamaları Hakkında Rehber
- Google Search Central — Search Essentials
- Google Search Central — Creating helpful, reliable, people-first content