REHBER
Mobil uygulama mı, web uygulaması mı?
İş fikriniz için native mobil uygulama, responsive web uygulaması, PWA, hibrit veya cross-platform seçimini yetenek, dağıtım, çevrimdışı kullanım, güvenlik ve maliyetle yapın.
Mobil uygulama ile web uygulaması arasındaki doğru seçim “hangisi daha profesyonel?” veya “hangisi daha ucuz?” sorusundan çıkmaz. Asıl soru şudur: Kullanıcının ana görevini tamamlamak için kurulum, uygulama mağazası, sürekli cihaz erişimi, güvenilir çevrimdışı veri veya işletim sistemiyle derin entegrasyon gerçekten gerekiyor mu?
Kullanıcı bir bağlantıya dokunup hemen ürün inceleyecek, form dolduracak, rezervasyon yapacak veya panel kullanacaksa responsive web uygulaması çoğunlukla en geniş erişimi en az sürtünmeyle sağlar. Kamera, konum ve bildirim gibi bazı yetenekler webde de bulunabilir; fakat destek tarayıcıya ve işletim sistemine göre değişir.
Kullanıcı işi her gün tekrarlıyor, güvenilir arka plan çalışması gerekiyor, cihazla sürekli iletişim kuruluyor, platforma özgü deneyimler kullanılıyor veya mağaza dağıtımı iş modelinin merkezindeyse mobil uygulama daha güçlü adaydır.
Çoğu ürün için sonuç ikili değildir. Ana keşif, kayıt ve paylaşım webde; yoğun tekrar kullanılan görevler mobil uygulamada olabilir. Web uygulaması daha sonra PWA olarak kurulabilir. Ekip tek ürün mantığını paylaşan fakat platform arayüzlerini ayrı uygulayan cross-platform bir istemci geliştirebilir. Karar, teknoloji ismiyle değil gereksinim ve yaşam döngüsüyle verilmelidir.
Kısa cevap
- Bağlantıyla anında erişim, arama görünürlüğü, masaüstü kullanımı ve kolay paylaşım önemliyse responsive web uygulaması ile başlayın.
- Web erişimi yanında kurulum, ana ekran, temel çevrimdışı dayanıklılık ve desteklenen platform yetenekleri yeterliyse PWA değerlendirin.
- Bluetooth/NFC/sağlık/veri aksesuarı, yoğun kamera veya medya işleme, platform widget'ı, güvenilir arka plan görevi ya da çok sık kullanım ürünün merkezindeyse mobil uygulama değerlendirin.
- iOS ve Android'de ortak ürün mantığı, buna rağmen mağaza dağıtımı ve native API erişimi gerekiyorsa cross-platform native veya hibrit native container değerlendirin.
- Ürün fikri ve tekrar kullanım henüz doğrulanmadıysa iki mağaza uygulamasını birden geliştirmek yerine tam çalışan bir web akışıyla riski azaltın.
Önce kavramları doğru ayıralım
Responsive web sitesi
Aynı URL ve temel içerik, ekran veya pencere alanına göre yeniden düzenlenir. Responsive olmak tek başına uygulama anlamına gelmez; tanıtım, içerik ve işlem yüzeylerinin ortak kalite gereğidir.
Web uygulaması
Tarayıcıda çalışan; hesap, kalıcı veri, iş kuralı ve etkileşim sunan üründür. CRM paneli, proje yönetimi, randevu, e-ticaret checkout'u, hesaplama aracı ve çevrim içi editör web uygulaması olabilir.
Web uygulaması yalnız masaüstü değildir. İyi tasarlanmış bir web uygulaması telefon, tablet, laptop ve büyük ekranlarda gerçek kullanım alanına göre responsive/adaptive davranabilir.
PWA
Progressive Web App, ayrı bir programlama dili veya tek framework değildir. Çalışan web deneyimine manifest, kurulum, service worker, cache, çevrimdışı davranış, push ve bazı işletim sistemi entegrasyonlarını ilerlemeli biçimde ekleyen yaklaşımdır.
W3C Web App Manifest; uygulama adı, ikon, başlangıç URL'si, kapsam, ekran yönü ve görüntüleme modu gibi kurulum metadata'sını tanımlar. Belge güncel bir Working Draft'tır ve uygulama desteği tarayıcıya göre doğrulanmalıdır. W3C — Web Application Manifest
Native mobil uygulama
iOS veya Android'in SDK, araç, dağıtım ve arayüz modelleriyle geliştirilen uygulamadır. Swift/SwiftUI veya Kotlin/Jetpack Compose tipik örneklerdir. Her platformun yaşam döngüsü, izin, arka plan, erişilebilirlik, mağaza ve cihaz biçimi ayrı yönetilir.
Cross-platform native uygulama
Flutter veya React Native gibi çerçeveler ürün mantığı ve arayüz kodunun önemli bölümünü platformlar arasında paylaşmayı hedefler. Bu, “tek kodla hiç platform işi yok” demek değildir.
React Native resmi dokümanı bazı özelliklerin platforma özgü dosya veya native module/component gerektirebileceğini açıklar. React Native — Native Platform
Hibrit veya web-native container
Web teknolojisi bir native uygulama kabuğunda çalışır; plugin köprüleriyle kamera, dosya, konum ve bildirim gibi platform API'lerine erişebilir. Capacitor, web odaklı API'lerle native SDK'lara plugin üzerinden bağlanan bu yaklaşımın bir örneğidir. Capacitor — Dokümantasyon
Hibrit uygulama ile PWA aynı şey değildir. PWA tarayıcı/web platformu dağıtımını korur. Native container mağazaya paketlenir ve mağaza politikaları ile platform build süreçlerine girer.
Hızlı karar ağacı
1. Kullanıcı ürünü bağlantıdan hemen kullanabilmeli mi?
- Evet: Web yüzeyi zorunludur; ikinci soruya geçin.
- Hayır: Mağaza ve kurulum kabul edilebiliyorsa mobil adaylığı güçlenir.
2. Ana görev arama motorundan bulunabilir veya herkese açık paylaşılabilir mi?
- Evet: İçeriğin ve kamuya açık görevin web karşılığı olsun.
- Hayır: Üçüncü soruya geçin.
3. Ürün yalnız telefon için mi, yoksa masaüstünde de ciddi kullanım var mı?
- Masaüstü de önemli: Responsive/adaptive web uygulaması ana yüzeydir; mobil uygulama eşlik edebilir.
- Telefon merkezli: Dördüncü soruya geçin.
4. Zorunlu bir cihaz yeteneği webde hedeflenen bütün platformlarda güvenilir mi?
- Evet: Web/PWA güçlü adaydır.
- Hayır: Native, cross-platform veya hibrit container gerekir.
5. Uygulama görünmezken kesin zamanda ya da uzun süre iş yapmalı mı?
- Evet: İşletim sistemi arka plan modelleriyle native çözüm adaydır; yine de sistemin zaman ve enerji kısıtları vardır.
- Hayır: Altıncı soruya geçin.
6. Çevrimdışı oluşturulan veri kritik ve karmaşık biçimde eşitlenecek mi?
- Evet: Native veya güçlü offline-first istemci değerlendirin; çatışma modeli zorunludur.
- Hayır: Web/PWA yeterli olabilir.
7. Kullanıcı görevi günde veya haftada birçok kez tekrarlanıyor mu?
- Evet: Kurulum, hızlı açılış ve platform entegrasyonu değer kazanır.
- Hayır: Mağaza kurulum sürtünmesi web bağlantısından daha ağır olabilir.
8. Mağaza keşfi, ödeme veya kurumsal cihaz dağıtımı iş modelinin parçası mı?
- Evet: Mağaza politikaları ve release operasyonuyla mobil uygulama planlayın.
- Hayır: Web-first yaklaşımı önce değerlendirin.
Temel karşılaştırma
| Ölçüt | Responsive web uygulaması | PWA | Native/cross-platform mobil uygulama | |---|---|---|---| | İlk erişim | URL ile anında | URL ile anında | Mağaza/dağıtım ve kurulum | | Arama görünürlüğü | Kamu sayfalarında güçlü | Web URL'leriyle aynı temel | Web karşılığı/deep link gerekir | | Paylaşım | Standart URL | Standart URL | Deep link ve web fallback kurulmalı | | Güncelleme | Sunucuya yayınlanır | Sunucu + service worker sürüm yaşam döngüsü | Store/release ve kullanıcı güncellemesi | | Ana ekrana kurulum | Tarayıcı kısayolu olabilir | Desteklenen platformda uygulama benzeri | Standart | | Cihaz API'leri | Tarayıcı desteği kadar | Tarayıcı desteği kadar | Platform SDK'sı kadar | | Çevrimdışı kullanım | Tasarlanırsa sınırlı/orta | Cache ve yerel veriyle orta–güçlü | Yerel veriyle güçlü; yine tasarım gerekir | | Arka plan çalışma | Sınırlı ve platforma bağlı | Service worker özellikleri kadar | Daha geniş fakat OS kısıtlı | | Push | Tarayıcı/platform desteğine bağlı | Desteklenen kurulum ve izinle | APNs/FCM ve platform kurallarıyla | | Mağaza görünürlüğü | Yok | Bazı paketleme yolları olabilir | Standart kanal | | Platform UI uyumu | Web tasarımı | Web + standalone yüzey | Native bileşen ve kalıplar mümkün | | Tek kod tabanı | Web platformlarında yüksek | Web platformlarında yüksek | Framework'e göre kısmi/yüksek paylaşım | | Test matrisi | Tarayıcı, ekran, input | Bunlara kurulum/cache/worker eklenir | OS, cihaz, store, izin, build varyantı | | Operasyon | Web deploy | Web deploy + kurulu sürüm/cache | Web backend + iOS/Android release |
Tablo genel eğilimi gösterir. “Native kesin hızlıdır” veya “PWA bütün platformlarda aynı çalışır” sonucu çıkarılamaz. Gerçek yetenek ve kalite hedef cihaz, OS sürümü, tarayıcı, framework, uygulama mimarisi ve ekip deneyimiyle test edilmelidir.
Kararı belirleyen on iki ölçüt
1. Erişim sürtünmesi
Web uygulaması bağlantı, QR kod, arama sonucu, e-posta veya mesajdan açılır. Kullanıcı mağaza hesabı, indirme alanı ve izin akışından geçmeden değeri deneyebilir.
Mobil uygulama için kullanıcı önce mağaza sayfasını görür, indirir, kurar ve ilk açılışı tamamlar. Bu sürtünme ancak tekrar kullanım veya cihaz entegrasyonu yeterli değer sunuyorsa anlamlıdır.
Tek kullanımlık etkinlik formu, menü, fiyat hesaplama veya kamu hizmeti için zorunlu uygulama kurdurmak çoğu zaman orantısızdır. Günlük saha operasyonu, mesajlaşma, navigasyon veya kişisel takipte ise kurulum maliyeti hızla geri kazanılabilir.
2. Keşif ve paylaşılabilirlik
Web içeriği bağımsız URL'lerle arama, mesajlaşma ve başka sitelerden bağlantı alabilir. Uygulama ekranları için deep link ve kurulmamış kullanıcıya web fallback tasarlanmalıdır.
Apple Universal Links aynı HTTP(S) URL'sinin uygulama kuruluysa ilgili uygulama içeriğini, değilse web sayfasını açmasına imkân verir. Site–uygulama ilişkisi sunucudaki dosyayla doğrulanır. Apple Developer — Uygulama ve Web Sitesi İçeriğini Bağlama
Android App Links de doğrulanmış web URL'lerini ilgili uygulama içeriğine yönlendirebilir; uygulama yoksa web URL'si çalışmaya devam eder. Android Developers — App Links
Web karşılığı bulunmayan uygulama içeriği; kampanya, destek, paylaşım ve arama yolculuğunda daha fazla özel çözüm gerektirir.
3. Kullanım sıklığı ve bağlılık
Kullanıcı ayda bir sigorta belgesi indirecekse ana ekran ikonu tek başına yeterli değer değildir. Günde onlarca sipariş toplayan kurye, saha formu dolduran teknisyen veya sürekli mesajlaşan ekip için hızlı tekrar erişim önemlidir.
Şu davranışları araştırın:
- Bir kullanıcı görevi ne sıklıkta tekrarlıyor?
- Oturum ne kadar sürüyor?
- Kullanıcı başka uygulamalarla veri paylaşıyor mu?
- Görev zaman baskısı altında mı?
- Telefon dışında laptop/tablet gerekiyor mu?
- Aynı hesap birden çok cihazda kullanılıyor mu?
4. Cihaz ve platform yetenekleri
Kamera, mikrofon, geolocation, dosya, paylaşım, titreşim ve bildirim gibi birçok yetenek webde bulunabilir. Bluetooth, NFC, gelişmiş kamera, yakın cihaz, sağlık verisi, arka plan konumu, widget, Live Activity, wearable, araç veya sistem uzantısı gibi alanlarda destek daha parçalı olabilir.
web.dev, PWA yeteneklerinin önemli bölümünün her tarayıcıda bulunmadığını açıkça not eder. web.dev — PWA Capabilities
Bir API'nin bir tarayıcıda bulunması yetmez. Şunları doğrulayın:
- Hedeflenen iOS/Android ve masaüstü platformlarında destek,
- tarayıcı ve kurulu PWA bağlamı farkı,
- güvenli bağlam ve izin koşulları,
- arka plan/ekran kilidi davranışı,
- kurumsal cihaz politikaları,
- hata ve izin reddi geri dönüşü,
- erişilebilir alternatif.
5. Çevrimdışı gereksinim
“Çevrimdışı çalışsın” tek gereksinim değildir. Beş seviye ayırın:
- Bağlantı yokken anlaşılır hata ve tekrar deneme,
- daha önce görülen veriyi salt okunur gösterme,
- seçilmiş içeriği önceden indirme,
- çevrimdışı yeni işlem oluşturup sonra gönderme,
- birden çok cihazdaki değişiklikleri çatışmayla eşitleme.
PWA, Cache API/service worker ve yerel veriyle ilk dört seviyeyi bazı senaryolarda sağlayabilir. Native uygulama yerel veritabanı ve OS görevleriyle daha geniş kontrol sunabilir. Fakat hiçbir teknoloji çatışma çözümünü otomatik belirlemez.
Android'in offline-first rehberi, ağ kullanan repository için yerel ve ağ kaynağı gerektiğini; yerel kaynağın uygulamanın okuduğu kanonik kaynak olmasını önerir. Çevrimdışı yazma, yeniden bağlantıda çatışma ve başarısızlık politikası gerektirir. Android Developers — Offline-first Uygulama
6. Arka plan işi
İşletim sistemleri pil, ağ ve gizliliği korumak için görünmeyen uygulamaları sınırlar. Native uygulama “istediği kadar sürekli arka planda çalışır” değildir.
Android, kalıcı ve ertelenebilir işler için WorkManager'ı önerir; ağ, pil ve şarj koşullarıyla zamanlamayı sistem yönetir. Android Developers — Task Scheduling
Apple, görevin türüne göre kısa tamamlanma süresi, URLSession, BGAppRefreshTask, BGProcessingTask veya background push gibi ayrı stratejiler sunar; çalıştırma zamanını ve kaynakları sistem kontrol eder. Apple Developer — Background Strategies
Gereksinimi şu şekilde yazın: “Her gece 03.00'te kesin çalışsın” yerine “cihaz uygun olduğunda bir gün içindeki veriyi eşitlesin; sunucu gecikmeyi tolere etsin.” Kesin zaman veya sürekli sensör gerekiyorsa platformun izin verdiği özel kategoriyi ve enerji etkisini doğrulayın.
7. Bildirim
Bildirim bir teknoloji seçim gerekçesi olabilir, fakat tek başına native uygulama zorunluluğu değildir. Web Push desteklenen tarayıcı ve kurulum bağlamlarında çalışabilir. Apple, iOS/iPadOS 16.4 ve sonrasında Home Screen web uygulamalarına, macOS Safari'de de web sayfalarına standart Web Push desteği verir. Apple Developer — Web Push
Yine de tarayıcı/OS desteği, kurulum, izin ve teslim davranışı hedef kitlede test edilmelidir. Bildirim stratejisi şunları içermelidir:
- Hangi olay gerçekten zaman duyarlı?
- Kullanıcı hangi kanala izin verdi?
- Hassas veri kilit ekranında görünecek mi?
- Frekans ve sessiz saat nedir?
- Bildirime dokununca doğru ekrana gidiyor mu?
- E-posta/SMS/in-app inbox yedeği var mı?
Apple'ın HIG'i bildirimlerin zamanında ve yüksek değerli olmasını, tekrar spam'i ve hassas bilgiyi önlemeyi önerir. Apple HIG — Notifications
8. Performans ve akıcılık
Performans, teknoloji etiketinden çok iş yükü ve uygulama kalitesidir.
Web uygulaması:
- İlk yüklemede ağ, HTML/CSS/JavaScript ve font/görsel maliyeti taşır.
- İyi cache, streaming, code splitting ve sunucu render ile hızlı olabilir.
- Tarayıcı motoru ve ana thread sınırlarını dikkate alır.
Native uygulama:
- Paket ve bazı kaynaklar cihazdadır.
- Platform grafik, medya ve cihaz API'lerine doğrudan erişebilir.
- Kötü ana thread kullanımı, büyük başlangıç işi veya gereksiz ağ çağrısıyla yine yavaş olabilir.
Cross-platform/hybrid:
- Paylaşılan katman avantajı sunar.
- Köprü/plugin, render, WebView ve platforma özel kodun maliyeti kullanım türüne göre ölçülmelidir.
Metin, form, katalog ve standart panel için native zorunlu olmayabilir. Gerçek zamanlı kamera işleme, düşük gecikmeli ses, ağır 3D/grafik, gelişmiş AR veya aksesuar protokolünde platform SDK'sı daha uygun olabilir. Karar prototip benchmark'ıyla verilmelidir.
9. Ekran ve giriş çeşitliliği
Mobil uygulama yalnız telefon portresi değildir. Tablet, foldable, split-screen, desktop windowing, klavye, fare, stylus, ekran okuyucu ve büyük yazı desteklenmelidir.
Android güncel adaptive app rehberi, fiziksel “telefon/tablet” varsayımı yerine uygulamaya ayrılan gerçek pencere alanına göre responsive/adaptive düzen önerir. Android Developers — Farklı Ekran Boyutlarını Destekleme
Web zaten çok çeşitli pencere ve input bağlamında çalışır; fakat küçük ekran tasarımı masaüstünü küçültmek değildir. Native uygulama da platform bileşeni kullandığı için otomatik olarak tablet veya erişilebilir olmaz.
10. Dağıtım ve güncelleme
Web uygulamasında yayın sunucuya yapılır; kullanıcı yeni sürümü sonraki istekte alabilir. CDN, cache ve service worker varsa eski-yeni kaynak uyumluluğu ayrıca yönetilir.
Mobil uygulamada:
- imzalama ve build,
- mağaza metadata'sı,
- ekran görüntüsü ve gizlilik beyanı,
- inceleme,
- staged rollout,
- crash/ANR izleme,
- minimum OS ve eski sürüm desteği,
- zorunlu güncelleme ve backend uyumluluğu gerekir.
Kritik sunucu değişikliği, mağazada henüz onaylanmamış veya kullanıcı tarafından kurulmamış istemciyi bozmamalıdır. API sürümleme ve geriye dönük uyumluluk planlanmalıdır.
11. Mağaza ve iş modeli
Mağaza yalnız dağıtım kanalı değildir; inceleme, içerik, gizlilik, ödeme, çocuk güvenliği, abonelik ve hesap kuralları getirir.
Apple, uygulamanın yeniden paketlenmiş web sitesinin ötesinde özellik, içerik ve uygulama benzeri değer sunmasını; eksiksiz, test edilmiş ve inceleme için erişilebilir olmasını ister. Apple — App Review Guidelines
Google Play, geliştiricinin uygulama ve üçüncü taraf SDK'ların veri toplama/paylaşımını doğru beyan etmesini ister; Data safety formundaki doğruluktan geliştirici sorumludur. Google Play — Data Safety
Dijital içerik ve hizmet ödemelerine ilişkin Apple ve Google kuralları ülke, program, dağıtım ve ürün türüne göre değişebilir. Güncel mağaza sözleşmesini lansman öncesinde iş modeliniz için doğrudan kontrol edin. Web checkout kurallarını mağaza içindeki akışa aynen taşımanın uygun olduğunu varsaymayın.
12. Ekip ve yaşam döngüsü
İlk geliştirme bedeli toplam maliyetin yalnız bir parçasıdır. Şunları hesaplayın:
- ürün ve kullanıcı araştırması,
- iOS/Android/web tasarımı,
- backend ve yönetim paneli,
- native/platform uzmanlığı,
- framework ve plugin güncellemeleri,
- fiziksel cihaz testleri,
- mağaza hesabı ve release operasyonu,
- güvenlik ve gizlilik incelemesi,
- analitik/crash gözlemi,
- destek ve eski sürüm uyumu,
- OS ve tarayıcı değişikliklerine adaptasyon,
- erişilebilirlik testi,
- incident response.
Tek kod tabanı bu listeyi tek platforma indirmez. Paylaşılan kod ile ortak ürün davranışı, platform UI'sı, izin, mağaza ve cihaz testi ayrı kalabilir.
Cihaz yetenekleri karar matrisi
| Yetenek | Web/PWA durumu | Mobil uygulama avantajı | Karar notu | |---|---|---|---| | Kamera ile fotoğraf/video | Geniş temel destek | Gelişmiş kontrol/işleme | Hedef kaliteyi cihazda test edin | | Mikrofon/ses | Geniş temel destek | Arka plan ve düşük gecikme seçenekleri | İzin ve codec farklarını ölçün | | Konum | Ön planda yaygın | Arka plan/geofence daha geniş | En az hassasiyet ve açık gerekçe | | Push | Platform/tarayıcıya bağlı | Mağaza uygulamasında olgun kanal | İzin tek başına teslim garantisi değil | | Bluetooth LE | Parçalı | SDK ile daha geniş | Cihaz/OS protokolü prototipi şart | | NFC | Parçalı/sınırlı | Platform API'leri daha geniş | Okuma/yazma/ödeme ayrımını yapın | | Biyometri | WebAuthn ile kimlik doğrulama | LocalAuthentication/BiometricPrompt entegrasyonu | Biyometriyi sunucu yetkisi sanmayın | | Dosya sistemi | Kullanıcı seçimi ve sınırlı erişim | Sandbox içinde daha sürekli kontrol | Gizli veriyi gereksiz saklamayın | | Arka plan eşitleme | Parçalı ve kısıtlı | OS scheduler ile daha geniş | Kesin zaman vaat etmeyin | | Widget/Live Activity | Çok sınırlı | Platform uzantıları | Gerçek kullanıcı değeri olmalı | | Sağlık ve wearable | Sınırlı | Özel platform çerçeveleri | Hassas veri ve politika incelemesi | | AR/3D | WebXR/WebGL desteğine bağlı | ARKit/ARCore ve native grafik | Hedef cihaz benchmark'ı | | Share target | Bazı platformlarda | Sistem share sheet entegrasyonu | Gelen veri güvenilir sayılmaz | | Kiosk/MDM | Tarayıcı/kurum ayarına bağlı | Kurumsal dağıtım ve cihaz yönetimi | Organizasyon altyapısını doğrulayın |
Bu tablo hızlı ön elemedir. Güncel platform belgeleri, destek tabloları ve fiziksel cihaz testi olmadan “webde var” veya “yalnız native” hükmü vermeyin.
Web uygulaması ne zaman daha doğru?
- Ürün herkese açık veya aramayla bulunuyorsa,
- kullanıcı bağlantıyla hızlıca tek görev tamamlıyorsa,
- masaüstü ve mobil aynı derecede önemliyse,
- form, tablo, rapor, içerik, rezervasyon veya e-ticaret ana işse,
- cihaz API'si yardımcı ama zorunlu değilse,
- güncellemeler sık ve merkezi yayımlanmalıysa,
- mağaza politikası/incelemesi gereksiz yükse,
- ekip web teknolojilerinde güçlü ve ürün henüz doğrulanıyorsa,
- kurulum dönüşüm yolunda ciddi sürtünme yaratıyorsa,
- üçüncü taraf cihazlarda yönetici izni olmadan erişim gerekliyse.
Web uygulamasını küçümsemeyin
İyi web uygulaması:
- mobilde gerçek görev odaklı düzen,
- hızlı ilk yükleme,
- klavye ve ekran okuyucu desteği,
- bağlantı kesilmesine dayanıklılık,
- güvenli oturum,
- dosya/kamera izinlerinin gerekçeli kullanımı,
- URL'yle paylaşılabilir durum,
- form ve hata kurtarma,
- server-side yetkilendirme,
- gerçek cihaz gözlemi içerir.
“Web yapalım” masaüstü panelini telefona sığdırmak anlamına gelmez.
Mobil uygulama ne zaman daha doğru?
- Ana değer platforma özgü cihaz yeteneğine dayanıyorsa,
- kullanıcı görevi çok sık ve zaman baskılıysa,
- güvenilir yerel veri ve karmaşık çevrimdışı yazma gerekiyorsa,
- arka plan aktarımı/işlemi platformun izin verdiği biçimde zorunluysa,
- Bluetooth, NFC, sağlık, wearable, widget veya aksesuar entegrasyonu merkezdeyse,
- yüksek performanslı kamera, medya, grafik veya AR işleniyorsa,
- işletim sistemi paylaşım, shortcut, Live Activity veya intent deneyimi ana değer sağlıyorsa,
- mağaza keşfi ve abonelik iş modelinin doğrulanmış parçasıysa,
- kurumsal cihaz/MDM dağıtımı gerekiyorsa,
- web sürtünmesinin gerçek kullanıcı verisiyle kritik olduğu kanıtlandıysa.
Mobil uygulama için yetersiz gerekçeler
- Rakipte uygulama var,
- uygulama markayı büyük gösterir,
- push göndermek istiyoruz,
- herkes telefondan giriyor,
- web sitesi eski görünüyor,
- mağazada bulunmak SEO'nun yerine geçer,
- yatırımcı uygulama ekranı görmek ister.
Bu gerekçeler kullanıcıya sürdürülebilir değer tanımlamaz.
PWA ne zaman doğru ara katmandır?
PWA şu koşullarda güçlü olabilir:
- Ürün web URL'siyle keşfedilmeli,
- kurulum isteğe bağlı olmalı,
- cache ve salt-okunur çevrimdışı deneyim değerli,
- desteklenen platformlarda push yeterli,
- cihaz yeteneği web API'leriyle karşılanıyor,
- ekip tek web kod tabanını işletmek istiyor,
- mağaza zorunlu değil,
- kullanıcı masaüstünde de kurulu deneyim istiyor.
Chrome gibi tarayıcıların kurulum ölçütleri ve istemleri farklıdır; iOS/iPadOS'ta kurulum paylaşım menüsünden manuel olabilir. web.dev, kurulum biçimi ve ölçütlerinin tarayıcı/işletim sistemine göre değiştiğini açıklar. web.dev — PWA Installation
PWA'yı yalnız manifest ve ikon olarak sunmayın. Şunları tasarlayın:
- ağ yokken her ekranın davranışı,
- cache'e alınacak ve alınmayacak veri,
- kullanıcı verisinin cihazda saklanması,
- service worker güncellemesi,
- eski sekme ile yeni asset uyumu,
- izin reddi,
- kurulumun gerçek faydası,
- depolama kotası ve veri temizleme,
- oturum kapatma ve cihaz kaybı,
- tarayıcılar arası özellik fallback'i.
Cross-platform native ne zaman uygundur?
Güçlü aday koşulları
- iOS ve Android aynı ürün akışlarının çoğunu paylaşıyor,
- ekip tek ana dil/framework çevresinde güçlü,
- platforma özgü parçalar açıkça sınırlandırılmış,
- gerekli native SDK'lar ve pluginler olgun,
- performans prototipi hedef cihazlarda başarılı,
- erişilebilirlik çıktısı platform hizmetleriyle test edilebiliyor,
- native build ve mağaza uzmanlığı ekipte var.
Yanlış beklentiler
- Kodun yüzde yüzü ortak olmaz.
- Tasarım iki platformda piksel piksel aynı olmak zorunda değildir.
- Plugin güncellemesi ve native SDK değişimi yok olmaz.
- App Store ve Play süreçleri birleşmez.
- İzin, deep link, push, imzalama ve crash ayrımları sürer.
- Framework seçimi backend, veri ve ürün operasyonunu çözmez.
Flutter tek kod tabanından çoklu platform uygulamalar hedefler; React Native ise platforma özgü kod ve native module ihtiyaçlarını resmî olarak destekler. Bunlar “native işi yok” değil, paylaşım ve ayrıştırma araçlarıdır. Flutter — Platform Integration, React Native — Platform-specific Code
Hibrit container ne zaman uygundur?
- Mevcut kaliteli web ürünü var,
- mağaza dağıtımı veya belirli native API'ler gerekiyor,
- ekranların çoğu form/içerik/standart iş akışı,
- web ekibi güçlü,
- native plugin kapsamı sınırlı ve test edilebilir,
- WebView performansı prototipte yeterli,
- offline asset ve API sürümleme planı hazır.
Riskler
- WebView ile harici tarayıcı arasında davranış farkı,
- klavye, safe area, geri hareketi ve dosya seçimi,
- plugin kalitesi ve platform güncellemesi,
- native/web mesaj köprüsünde doğrulama,
- içerik güvenlik politikası,
- uzaktan yüklenen kod ve mağaza kuralları,
- çifte analitik ve crash bağlamı,
- Apple'ın minimum functionality beklentisi.
Sadece mevcut web sitesini boş bir WebView içine koymak, kaliteli uygulama veya mağaza kabulü garantisi değildir.
Dağıtım modelleri
Web-first
Kamu sitesi, kayıt, ödeme ve ana işlem responsive webde başlar. Kullanım doğrulanınca PWA veya mobil companion eklenir.
Uygun olduğu durum: Yeni ürün, geniş erişim, B2B panel, içerik + işlem.
App-first + web companion
Ana görev mobilde; web pazarlama, hesap yönetimi, fatura, veri dışa aktarma ve destek sunar.
Uygun olduğu durum: Sensör, kamera, saha, navigasyon, kişisel takip.
Eşit web ve mobil ürün
Ortak backend ve iş kuralları; web, iOS ve Android istemcileri kendi bağlamına göre tasarlanır.
Uygun olduğu durum: Mesajlaşma, finans, proje yönetimi, büyük kullanıcı tabanı.
Kurumsal/private dağıtım
Uygulama kamu mağazası yerine kurum cihazlarına MDM veya uygun özel dağıtım kanalıyla verilir. Kimlik, cihaz uyumu, uzaktan silme, sertifika ve destek politikası kurumla birlikte tasarlanır.
App Clip/Instant deneyim + tam uygulama
Kullanıcı tek hızlı görevi tam kurulum olmadan tamamlar; tekrar değer varsa uygulamaya geçer. Platform desteği ve dağıtım kuralı ayrıca doğrulanır.
Güncelleme stratejisi
Web
- Backend ve frontend geriye uyumlu yayımlanır.
- CDN/cache invalidation test edilir.
- Açık sekmelerin eski kodla çalışabileceği kabul edilir.
- Veritabanı migration'ı rollback ve aşamalı deploy ile yönetilir.
- Feature flag ve gözlem kullanılır.
PWA
- App shell ve veri cache'i ayrılır.
- Service worker değişimi install/waiting/activate yaşam döngüsüne göre yönetilir.
- Kullanıcının devam eden işini bozmadan güncelleme bildirilir.
- Eski ve yeni asset'ler kısa süre birlikte çalışabilir.
- Offline kayıt şema migration'ı test edilir.
Mobil
- API, desteklenen eski uygulama sürümleriyle uyumlu kalır.
- Minimum destek sürümü ve güncelleme politikası belirlenir.
- Staged rollout ve crash eşiği tanımlanır.
- Store reddi veya gecikmesi için backend güvenli kalır.
- Kullanıcı güncellemese bile kritik güvenlik riski yönetilir.
- Veri şeması uygulama update'i sırasında güvenle taşınır.
Teknik ekip “yeni sürümü yayımladık” ile “kullanıcıların çoğu güvenli sürümü çalıştırıyor” durumunu ayırmalıdır.
Güvenlik karşılaştırması
Ortak gerçek: sunucu istemciye güvenmez
Web, PWA veya native fark etmeksizin istemci kodu ve cihaz kullanıcı kontrolündedir. Fiyat, rol, sahiplik, bakiye, işlem durumu ve kritik iş kuralları sunucuda doğrulanmalıdır.
Web riskleri
- XSS ve içerik enjeksiyonu,
- CSRF ve oturum güvenliği,
- bozuk erişim kontrolü,
- güvenli olmayan cache,
- üçüncü taraf script,
- clickjacking ve yanlış CORS/CSP,
- tarayıcı storage'ında hassas veri.
OWASP ASVS, web uygulaması teknik güvenlik kontrollerini tasarlama ve doğrulama için güncel standart tabanı sunar. OWASP — Application Security Verification Standard
Mobil riskleri
- cihazda hassas veri ve log,
- tersine mühendislik ve tampering,
- gömülü secret/API anahtarı,
- güvenli olmayan deep link/intent,
- platformlar arası veri paylaşımı,
- yanlış TLS/certificate davranışı,
- screenshot/backup/clipboard sızıntısı,
- eski uygulama ve bağımlılık,
- root/jailbreak varsayımı,
- üçüncü taraf SDK veri toplaması.
OWASP MASVS; storage, crypto, auth, network, platform, code, resilience ve privacy kontrol gruplarıyla mobil istemciyi değerlendirir. OWASP — Mobile Application Security Verification Standard
Mobil paket secret değildir
API anahtarı, şifreleme anahtarı veya ayrıcalıklı servis hesabını uygulama paketine gömmeyin. Obfuscation çıkarılmayı zorlaştırabilir; yetkilendirme veya secret yönetiminin yerini tutmaz.
Deep link güvenli işlem değildir
Gelen URL parametrelerini doğrulayın; deep link doğrudan para transferi, veri silme veya başka kritik işlemi kullanıcı onayı ve sunucu yetkisi olmadan tamamlamamalıdır. Apple da Universal Links parametrelerinin doğrulanmasını ve riskli eylemlerin sınırlandırılmasını önerir. Apple Developer — Supporting Universal Links
Gizlilik ve izinler
İzin, uygulama ilk açıldığında topluca istenmez. Kullanıcı ilgili özelliği başlattığında:
- Neden gerektiği anlaşılır dilde açıklanır.
- İşletim sistemi izin istemi doğru anda gösterilir.
- Reddetme uygulamayı gereksiz yere kilitlemez.
- Alternatif veya manuel giriş sunulur.
- İzin geri çekildiğinde durum düzeltilir.
- Verinin sunucuya gidip gitmediği açıklanır.
- Saklama, silme ve üçüncü taraf paylaşımı yönetilir.
Webde de kamera, mikrofon, konum, bildirim ve clipboard gibi yetenekler izin ve güvenli bağlam gerektirir. Native uygulama daha fazla API'ye erişebildiği için otomatik olarak daha mahrem değildir; daha geniş veri sorumluluğu doğurabilir.
Google Play, uygulamanın ve SDK'ların topladığı/paylaştığı verilerin doğru beyanından geliştiriciyi sorumlu tutar. Apple da gizlilik ve hassas veri kurallarını App Review kapsamında uygular. Mağaza beyanları gerçek kod, SDK ve sunucu davranışıyla eşleşmelidir.
Erişilebilirlik teknoloji seçiminden sonra eklenmez
Web
Semantik HTML, klavye, görünür odak, form etiketi, hata bildirimi, reflow, zoom, kontrast, reduced motion ve ekran okuyucu testleri gerekir. WCAG 2.2 web içeriği ve web uygulamaları için teknoloji bağımsız test edilebilir ölçütler sunar. W3C — WCAG 2.2
Native
Platform accessibility tree, VoiceOver/TalkBack etiketi, Dynamic Type/font scaling, Switch Control, Voice Control, external keyboard, odak sırası, rotor/heading ve sistem contrast/motion tercihleri desteklenmelidir.
Apple HIG, tasarım sırasında arayüz erişilebilirliğinin denetlenmesini; Android ise manuel servis testi, analiz araçları ve otomatik UI testlerinin birlikte kullanılmasını önerir. Apple HIG — Accessibility, Android Developers — Erişilebilirlik Testi
Cross-platform/hybrid
Framework bileşenlerinin platform accessibility tree'ye nasıl çevrildiğini doğrulayın. Custom canvas, gesture, WebView, portal/modal, native plugin ve platform ekranı arasında odak kaybını test edin.
W3C'nin güncel mobil erişilebilirlik çalışması WCAG 2.2'yi native, mobil web ve hibrit uygulamalara yorumlar; bunun informative ve tek başına bütün platform gereksinimlerini karşılamaya yeterli olmadığını da belirtir. W3C — WCAG2Mobile
Toplam sahip olma maliyeti
Web uygulaması maliyet kalemleri
- responsive/adaptive tasarım,
- tarayıcı ve cihaz testi,
- backend/API,
- hosting/CDN,
- güvenlik ve erişilebilirlik,
- analitik/izleme,
- PWA ise manifest, worker, offline ve kurulum.
Mobil uygulama ek maliyetleri
- iOS/Android build ve signing,
- mağaza hesapları ve metadata,
- ayrı cihaz/OS test matrisi,
- push ve deep link altyapısı,
- native analytics/crash,
- store review ve politika takibi,
- eski sürüm backend uyumu,
- platform SDK ve framework upgrade'i,
- ayrı release takvimi,
- müşteri desteğinde cihaz/OS teşhisi.
Cross-platform tasarrufunun sınırı
Paylaşılan ürün mantığı ve arayüz kodu geliştirme süresini azaltabilir. Ancak tasarım, QA, mağaza, izin, native SDK, build, performans ve erişilebilirlik platform başına doğrulanır. Tasarruf oranı gereksinime ve ekibin deneyimine bağlıdır; sabit yüzde verilmemelidir.
Yanlış ucuzluk
En düşük ilk teklif; desteklenmeyen plugin, eski framework, mağaza reddi, zayıf offline veri, erişilemez UI veya iki kez yeniden yazma riski taşıyabilir. Maliyeti 3–5 yıllık bakım ve ürün değişimiyle karşılaştırın.
Dokuz gerçek ürün senaryosu
1. Restoran menüsü ve rezervasyon
Kullanıcı QR veya aramadan tek seferde erişir. Responsive web temel seçimdir. Sadakat ve sık sipariş doğrulanırsa PWA veya mobil companion eklenebilir; menü için zorunlu uygulama gereksiz sürtünmedir.
2. B2B yönetim paneli
Tablo, rapor, rol, toplu işlem ve masaüstü kullanımı merkezdeyse web uygulaması uygundur. Mobilde onay ve bildirim için hafif companion olabilir; tam paneli küçük ekrana kopyalamayın.
3. Saha servis uygulaması
Çevrimdışı form, fotoğraf, imza, GPS, sıra, arka plan yükleme ve kurumsal cihaz kullanımı native/cross-platform adayıdır. Web yönetim paneli operasyonun tamamlayıcısı olur.
4. Fitness ve sağlık takibi
Sensör, wearable, HealthKit/Health Connect, arka plan ve hassas veri gerekiyorsa mobil uygulama güçlüdür. Web; açıklama, hesap, rapor ve uzman paneli sunabilir. Sektör ve mağaza politikaları ayrıca incelenir.
5. İçerik ve eğitim platformu
Keşif, SEO, ders önizleme ve satın alma webde; çevrimdışı video, push ve yoğun öğrenme mobilde olabilir. İlk aşamada responsive web/PWA yeterli olabilir; DRM ve indirme gereksinimi mimariyi etkiler.
6. Mesajlaşma ve ekip iletişimi
Sık tekrar, push, background delivery ve sistem paylaşımı mobil uygulamayı güçlendirir. Masaüstü/web istemci de uzun yazma ve çoklu görev için değerlidir. Ortak mesaj durumu ve uçtan uca güvenlik ayrı mimari problemdir.
7. E-ticaret
Web keşif, paylaşım, arama ve ilk satın alma için zorunlu değer sunar. Yüksek tekrar satın alma, sadakat, mağaza içi tarama veya kişisel bildirim kanıtlanırsa mobil uygulama eklenebilir. Dijital içerik ödemesinde mağaza kuralları önceden incelenir.
8. IoT cihaz kontrolü
Bluetooth/NFC kurulum, local network discovery, firmware update ve arka plan iletişimi gerekiyorsa native prototip şarttır. Web dashboard uzaktan yönetim için kullanılabilir. Cihaz kaybı, sahiplik devri ve offline güvenlik tasarlanır.
9. Kampanya veya etkinlik
Kısa ömürlü, seyrek kullanılan program ve kayıt için web/PWA uygundur. Harita, bilet, program cache'i ve web push eklenebilir. Yalnız birkaç günlük kullanım için mağaza kurulumu ve incelemesi riskli olabilir.
Puanlı karar matrisi
Her ifadeyi 0–2 puanlayın:
- 0: Yok veya önemsiz
- 1: Yararlı
- 2: Ürünün ana değeri için zorunlu
Web/PWA puanı
| İfade | Puan | |---|---:| | URL ile anında erişim kritik | 0–2 | | Arama görünürlüğü ve paylaşım kritik | 0–2 | | Masaüstü kullanım önemli | 0–2 | | Kullanım seyrek veya tek seferlik | 0–2 | | Cihaz yeteneği temel düzeyde | 0–2 | | Sık merkezi güncelleme gerekiyor | 0–2 | | Mağaza bağımlılığından kaçınmak önemli | 0–2 | | Tek web ekibiyle doğrulama yapılacak | 0–2 |
Mobil uygulama puanı
| İfade | Puan | |---|---:| | Kullanım çok sık ve telefon merkezli | 0–2 | | Zorunlu cihaz API'si webde yetersiz | 0–2 | | Karmaşık çevrimdışı yazma/eşitleme var | 0–2 | | Platform arka plan görevi gerekli | 0–2 | | Widget/wearable/aksesuar entegrasyonu var | 0–2 | | Düşük gecikmeli medya/grafik işleniyor | 0–2 | | Mağaza/kurumsal dağıtım kritik | 0–2 | | Native release ekibi ve bütçesi var | 0–2 |
Yorum
- Web puanı belirgin yüksekse responsive web ile başlayın; kurulabilirlik gerekiyorsa PWA ekleyin.
- Mobil puanı belirgin yüksekse native veya cross-platform prototip yapın; yine web keşif/hesap yüzeyini planlayın.
- Puanlar yakınsa tek platform seçmeyin; kullanıcı yolculuğunu web ve mobil görevlerine bölün.
- Bir zorunlu yetenek 2 puan alıp webde hedef platformlarda yoksa toplam puandan bağımsız mobil gereksinim oluşabilir.
Aşamalı ürün yol haritası
Aşama 1 — Riski doğrula
Kamu landing'i ve gerçek ana görev için responsive web prototipi kurun. Kullanıcı talebi, tekrar sıklığı ve cihaz yeteneğini gözlemleyin.
Aşama 2 — Web uygulamasını tamamla
Hesap, veri, ana işlem, erişilebilirlik, güvenlik, analitik ve mobil düzeni production kalitesine getirin. Uygulama kararını zayıf web deneyimine karşı ölçmeyin.
Aşama 3 — PWA dayanıklılığı ekle
Manifest, seçilmiş cache, ağ hatası, install faydası ve desteklenen push senaryosunu deneyin. Platform farklarını ölçün.
Aşama 4 — Native spike yap
En riskli cihaz API'si, background iş, offline sync veya medya performansı için 1–2 haftalık teknik prototip oluşturun. Gerçek cihaz ve üretim benzeri veri kullanın.
Aşama 5 — Dar mobil MVP yayımla
Webdeki her ekranı taşımayın. Mobilin özel değerini oluşturan 1–3 görevi eksiksiz sunun. Deep link ve web fallback kurun.
Aşama 6 — Operasyonu kanıtla
Review, crash, izin, push, update, support ve eski sürüm süreçlerini bir release döngüsünde test edin.
Aşama 7 — Veriye göre genişlet
Aktif kullanım, görev tamamlama, retention, uninstall, crash-free ve destek maliyeti anlamlıysa yeni mobil görevleri ekleyin.
Başarı nasıl ölçülür?
Ortak ürün metrikleri
- Ana görev tamamlama oranı,
- görevi tamamlama süresi,
- hata ve geri alma,
- aktif/tekrar kullanım,
- nitelikli iş sonucu,
- destek talebi,
- erişilebilirlik sorunu,
- güvenlik ve gizlilik olayı.
Web/PWA
- İlk anlamlı erişim ve yükleme,
- mobil dönüşüm,
- install uygunluğu ve gerçek kurulum,
- online/offline hata,
- service worker sürüm dağılımı,
- tarayıcı/OS bazlı özellik başarısı,
- web push opt-in ve değerli etkileşim.
Mobil
- Store sayfasından kuruluma dönüşüm,
- onboarding tamamlanması,
- izin kabul/reddetme ve özellik başarısı,
- crash-free user/session,
- ANR/hang,
- uygulama sürüm dağılımı,
- push teslim/açılma sonrası görev,
- uninstall ve tekrar kurulum,
- app link başarı oranı,
- platform/cihaz bazlı destek maliyeti.
İndirme sayısı ürün başarısı değildir. Uygulama kurulup ana görev tamamlanmıyorsa mağaza varlığı değer üretmez.
On iki adımlı seçim ve uygulama süreci
1. Ana kullanıcı görevini tanımlayın
Kullanıcının nerede, hangi cihazda, hangi sıklıkta ve hangi zaman baskısıyla işlem yaptığını yazın.
2. Zorunlu yetenek envanteri çıkarın
Kamera, konum, Bluetooth, NFC, push, background, offline, biometrik ve dosya gereksinimini “olsa güzel” özelliklerden ayırın.
3. Hedef platform matrisini belirleyin
OS, sürüm, tarayıcı, telefon/tablet/foldable, kurumsal cihaz ve masaüstü oranını kanıtla seçin.
4. Dağıtım ve iş modelini doğrulayın
URL, mağaza, private distribution, ödeme, abonelik, review ve veri beyanlarını güncel politikalarla inceleyin.
5. En riskli teknik spike'ı yapın
Varsayımı gerçek cihazda ölçün: Bluetooth bağlantısı, background sync, medya pipeline veya offline çatışma.
6. Mimari modeli seçin
Web, PWA, native, cross-platform, hybrid veya companion kombinasyonunu gerekçeleri ve kapsam dışıyla kaydedin.
7. Ortak backend sözleşmesini tasarlayın
API sürümü, idempotency, yetkilendirme, sync, conflict, pagination, push token ve deep link kimliklerini tanımlayın.
8. Platforma uygun arayüz kurun
Ortak marka ve görev mantığını korurken navigasyon, izin, geri davranışı, gesture, klavye ve büyük ekranı platforma göre tasarlayın.
9. Güvenlik ve gizlilik kontrollerini uygulayın
ASVS/MASVS kapsamı, threat model, storage, secret, TLS, deep link, SDK ve veri beyanlarını test edin.
10. Erişilebilirliği gerçek kullanıcı araçlarıyla test edin
VoiceOver, TalkBack, klavye, Switch/Voice Control, büyük yazı, zoom/reflow, kontrast ve motion tercihlerini kapsayın.
11. Release operasyonunu prova edin
Build, signing, review, rollout, rollback, crash alarmı, support, zorunlu güncelleme ve backend uyumunu çalıştırın.
12. Görev sonucuna göre yatırım yapın
İndirme veya sayfa görüntüleme yerine ana görev, tekrar kullanım ve toplam destek maliyetiyle yeni platform kararını verin.
Yayın öncesi kontrol listesi
Ürün ve karar
- [ ] Ana kullanıcı görevi tek cümlede tanımlı.
- [ ] Kullanım bağlamı ve sıklığı gerçek araştırmaya dayanıyor.
- [ ] Telefon, tablet, masaüstü ve kurumsal cihaz ihtiyaçları ayrıldı.
- [ ] Zorunlu cihaz yetenekleri listelendi.
- [ ] “Olsa güzel” özellikler zorunlu kapsamdan ayrıldı.
- [ ] Web/PWA ve mobil puan matrisi dolduruldu.
- [ ] Karar prestij veya rakip taklidine dayanmıyor.
- [ ] Web, native, cross-platform ve hibrit seçenekleri prototiple karşılaştırıldı.
- [ ] Mobil uygulamanın webden farklı kalıcı değeri açık.
- [ ] İlk sürüm kapsamı ve kapsam dışı yazılı.
Platform ve yetenek
- [ ] Hedef OS ve minimum sürümler belirli.
- [ ] Hedef tarayıcılar ve PWA kurulum davranışı belirli.
- [ ] Her zorunlu web API'si fiziksel hedef cihazda test edildi.
- [ ] İzin reddi için çalışan alternatif var.
- [ ] Kamera/mikrofon kalite ve codec ihtiyacı ölçüldü.
- [ ] Konum hassasiyeti ve arka plan ihtiyacı ayrıldı.
- [ ] Bluetooth/NFC/aksesuar prototipi gerçek donanımda çalıştı.
- [ ] Widget, wearable ve platform uzantısı gerçek değer sağlıyor.
- [ ] Telefon portresi dışında tablet/foldable/split-screen test edildi.
- [ ] Klavye, fare, stylus ve farklı inputlar değerlendirildi.
Offline ve eşitleme
- [ ] Offline seviyesi her ekran/görev için tanımlı.
- [ ] Yerel veri ile ağ verisinin kaynak rolleri belli.
- [ ] Çevrimdışı yazma kuyruğu kalıcı.
- [ ] Tekrar gönderim çift işlem üretmiyor.
- [ ] Çatışma çözüm kuralı veri türüne göre tanımlı.
- [ ] Silme, düzenleme ve aynı nesne yarışları test edildi.
- [ ] Bağlantı geri geldiğinde kullanıcıya durum bildiriliyor.
- [ ] Kota ve disk dolu davranışı var.
- [ ] Hesap çıkışında yerel hassas veri yönetiliyor.
- [ ] Uygulama/şema güncellemesinde yerel veri taşınıyor.
Arka plan ve bildirim
- [ ] Her arka plan görevinin kullanıcı değeri açık.
- [ ] Kesin zaman gerektiren ve ertelenebilir işler ayrıldı.
- [ ] iOS ve Android platform kısıtlarıyla çözüm doğrulandı.
- [ ] Pil, ağ ve veri tüketimi ölçüldü.
- [ ] Görev işletim sistemi tarafından durdurulunca güvenli kalıyor.
- [ ] Push tek kritik veri kanalı değil.
- [ ] Bildirim izni değer gösterildikten sonra isteniyor.
- [ ] Hassas veri kilit ekranına yazılmıyor.
- [ ] Frekans, sessiz saat ve abonelik tercihleri var.
- [ ] Bildirime dokununca doğru deep link açılıyor.
- [ ] Token yenileme, geçersiz token ve kullanıcı çıkışı yönetiliyor.
Web ve PWA
- [ ] Kamu içeriği ve ana görev URL ile paylaşılabiliyor.
- [ ] Mobil düzen gerçek cihazda tam görevle test edildi.
- [ ] Web performansı production veri ve ağla ölçüldü.
- [ ] Manifest adı, kimliği, ikonları, scope ve start URL doğru.
- [ ] Kurulum faydası kullanıcıya açık.
- [ ] Install istemi desteklenmeyen platformda kırılmıyor.
- [ ] Service worker cache kapsamı veri sınıflandırmasına uygun.
- [ ] Offline fallback yanlış güncel bilgi göstermiyor.
- [ ] Worker güncellemesi açık kullanıcı işini bozmuyor.
- [ ] Tarayıcı storage'ında gereksiz hassas veri yok.
- [ ] Web Push desteği hedef platformlarda doğrulandı.
- [ ] PWA kaldırma/veri temizleme beklentisi destek dokümanında.
Mobil build ve mağaza
- [ ] Bundle/package kimliği ve signing sahipliği kurumda.
- [ ] Sertifika, provisioning ve key yedek/sorumluluğu belli.
- [ ] App Review ve Play politikaları güncel sürümden incelendi.
- [ ] Uygulama yeniden paketlenmiş web sitesinden fazla değer sunuyor.
- [ ] Review için demo hesap ve çalışan backend hazır.
- [ ] Store metadata'sı gerçek özellik ve fiyatla eşleşiyor.
- [ ] Privacy/Data Safety beyanı kod ve SDK davranışıyla eşleşiyor.
- [ ] Dijital ödeme modeli ülke/program bazında doğrulandı.
- [ ] Yaş derecelendirmesi ve çocuk kuralları değerlendirildi.
- [ ] Staged rollout ve durdurma eşiği tanımlı.
- [ ] Eski sürüm API uyumluluk süresi belirli.
- [ ] Store reddi/gecikmesi ürün lansmanını güvenli tutuyor.
Güvenlik ve gizlilik
- [ ] Web için ASVS, mobil için MASVS kapsamı belirlendi.
- [ ] İstemci fiyat, rol, sahiplik ve işlem durumunda güvenilir sayılmıyor.
- [ ] Uygulama paketinde secret veya ayrıcalıklı anahtar yok.
- [ ] Hassas yerel veri sınıflandırıldı ve korunuyor.
- [ ] Log, crash ve analytics hassas veri taşımıyor.
- [ ] Deep link parametreleri doğrulanıyor.
- [ ] Deep link kritik işlemi onaysız tamamlamıyor.
- [ ] WebView/native mesajları origin ve şemayla doğrulanıyor.
- [ ] Üçüncü taraf SDK envanteri ve veri akışı var.
- [ ] Root/jailbreak tespiti tek güvenlik kontrolü değil.
- [ ] TLS hatasında güvensiz devam yolu yok.
- [ ] Clipboard, screenshot, backup ve paylaşım riski değerlendirildi.
- [ ] Hesap/cihaz kaybı ve uzaktan oturum iptali var.
Erişilebilirlik ve kalite
- [ ] Web yüzeyi WCAG 2.2 kapsamında test edildi.
- [ ] VoiceOver ve TalkBack ile ana görev tamamlandı.
- [ ] Dynamic Type/font scaling düzeni kırmıyor.
- [ ] Büyük yazıda içerik yeniden akıyor.
- [ ] Görünür odak ve mantıklı odak sırası var.
- [ ] Touch hedefleri yeterli ve çakışmıyor.
- [ ] Drag, çok parmak ve motion için alternatif var.
- [ ] Status/hata yardımcı teknolojiye bildiriliyor.
- [ ] Custom control doğru rol, ad, değer ve durum veriyor.
- [ ] Reduced motion ve contrast tercihleri destekleniyor.
- [ ] Ekran yönü gereksiz kilitlenmiyor.
- [ ] Otomatik araç yanında manuel ve kullanıcı testi yapıldı.
Operasyon ve ölçüm
- [ ] Web, iOS ve Android için release sahibi belli.
- [ ] Crash, ANR/hang ve web hata alarmı var.
- [ ] Backend ve istemci sürüm uyumluluğu izleniyor.
- [ ] Feature flag ve acil kapatma mekanizması var.
- [ ] API/DB değişikliği rollback planına sahip.
- [ ] Fiziksel cihaz laboratuvarı hedef kitleyi temsil ediyor.
- [ ] Ana görev tamamlama bütün platformlarda aynı tanımlı.
- [ ] İndirme ile aktif kullanım ayrılıyor.
- [ ] İzin reddi ve özellik başarısızlığı ölçülüyor.
- [ ] Platform bazlı destek maliyeti izleniyor.
- [ ] Uninstall ve eski sürüm etkisi değerlendiriliyor.
- [ ] Yeni platform yatırımı gerçek kullanım verisine bağlı.
Sık sorulan sorular
Mobil uygulama web sitesinin yerini tutar mı?
Genellikle hayır. Kamuya açık bilgi, arama görünürlüğü, paylaşılabilir URL, destek, hesap kurtarma ve uygulaması olmayan kullanıcı için web yüzeyi yine gerekir. Mobil uygulama yoğun ve platforma özgü görevleri tamamlayabilir.
Web uygulaması telefonda uygulama gibi çalışabilir mi?
Evet. Responsive/adaptive tasarım, hızlı yükleme, offline dayanıklılık, manifest, kurulabilirlik ve desteklenen push özellikleriyle uygulama benzeri deneyim kurulabilir. Yeteneğin her tarayıcı ve OS'de aynı olduğu varsayılmamalıdır.
PWA App Store veya Play Store'a konabilir mi?
Bazı platformlarda PWA'yı paketleyen dağıtım yolları vardır; ancak mağazanın teknik, içerik, ödeme ve minimum functionality kuralları yine geçerlidir. Mağazada bulunmak PWA'nın web dağıtımından otomatik çıkmaz ve kabul garantisi değildir.
Native uygulama her zaman daha hızlı mı?
Hayır. Ağ, backend, ana thread, render ve uygulama kalitesi belirleyicidir. Native, belirli grafik/medya/cihaz işlerinde daha doğrudan kontrol sunabilir. Standart form ve içerik akışında iyi web uygulaması yeterince hızlı olabilir. Riskli iş yükünü prototipte ölçün.
Tek kodla iOS ve Android yapılabilir mi?
Cross-platform framework'ler kodun önemli bölümünü paylaşabilir. Platforma özgü API, UI, izin, build, signing, mağaza, erişilebilirlik ve cihaz testleri yine gerekir. Yüzde yüz ortak kod varsayımıyla bütçe yapmayın.
Flutter mı, React Native mi, native mi?
Önce gereksinim ve ekip değerlendirilmelidir. Gerekli SDK/plugin olgunluğu, platform UI seviyesi, performans prototipi, mevcut dil/ekip, uzun vadeli upgrade ve native uzmanlık belirleyicidir. Her ürün için tek doğru framework yoktur.
Mevcut web sitesini WebView içine koymak yeterli mi?
Çoğu durumda hayır. Klavye, safe area, geri davranışı, izin, offline, performans, erişilebilirlik, deep link, mağaza değeri ve güvenlik çözülmelidir. Apple basit yeniden paketlenmiş web sitesi niteliğindeki uygulamaları minimum functionality açısından reddedebilir.
Push bildirim için mutlaka mobil uygulama gerekir mi?
Hayır. Web Push desteklenen tarayıcı ve platformlarda çalışabilir; iOS/iPadOS'ta Home Screen web uygulamalarında da destek vardır. Hedef kitlenin kurulum ve browser dağılımı ile bildirim değerini test edin.
Çevrimdışı kullanım için native şart mı?
Her zaman değil. PWA cache ve yerel veriyle güçlü çevrimdışı okuma ve bazı yazma akışları sunabilir. Karmaşık çatışma, büyük yerel veri, background aktarım veya özel cihaz entegrasyonunda native avantajlı olabilir. Esas zorluk veri ve sync kuralıdır.
Uygulama mağazası daha fazla müşteri getirir mi?
Mağaza bir keşif kanalı olabilir; ancak listelemek görünürlük garantisi değildir. Store metadata, değerlendirme, edinme kampanyası, onboarding ve ürünün tekrar değeri gerekir. Web araması ve mevcut müşteri kanalıyla birlikte planlayın.
Önce web sonra mobil yapmak yeniden yazmak mıdır?
Doğru mimaride zorunlu olarak değil. Backend, API, kimlik, veri modeli, tasarım tokenları, içerik ve analitik sözlüğü paylaşılabilir. Arayüz platforma göre yeniden uygulanabilir; bu israf değil, doğrulanmış ürünün uygun yüzeye taşınmasıdır.
Mobil uygulama için backend gerekir mi?
Hesap, senkronizasyon, ödeme, push, merkezi içerik veya çoklu cihaz varsa genellikle evet. Yalnız cihaz içi çalışan araç backend olmadan olabilir. Mobil uygulama, sunucu ve yönetim paneli maliyetini otomatik kaldırmaz.
Uygulama geliştirme süresi ne kadardır?
Sabit süre verilemez. Görev sayısı, platform, offline/sync, cihaz API'si, backend, mağaza, güvenlik, erişilebilirlik ve test kapsamı belirler. Ekran sayısı tek başına sağlıklı ölçü değildir.
Küçük işletme hangisiyle başlamalı?
Zorunlu bir cihaz veya arka plan yeteneği yoksa hızlı, erişilebilir ve mobil uyumlu web sitesi/web uygulamasıyla başlayın. Tekrar kullanım ve mobil özel değer gerçek veride kanıtlanırsa PWA veya dar kapsamlı mobil companion ekleyin.
Sonuç
Mobil uygulama ile web uygulaması arasında seçim, prestij veya tek seferlik geliştirme fiyatı değil; kullanıcının görevi, dağıtım sürtünmesi, zorunlu platform yeteneği, çevrimdışı veri, arka plan davranışı ve uzun vadeli operasyon kararıdır.
URL ile anında erişim, paylaşım, arama ve çok cihaz kullanımı baskınsa responsive web uygulaması en güçlü başlangıçtır. Kurulum ve temel offline/push değeri web platformunda karşılanıyorsa PWA bir sonraki katmandır. Cihaz entegrasyonu, yoğun tekrar, güvenilir platform görevi veya mağaza dağıtımı ürünün merkezindeyse native, cross-platform ya da hibrit mobil uygulama anlam kazanır.
En sağlıklı mimari çoğu zaman web veya mobil tarafını yok etmek değil, görevleri doğru yüzeye bölmektir. Uygulaması olmayan kullanıcı için çalışan web yolu; kurulu kullanıcı için güvenli deep link; ortak backend; platforma uygun UI; ölçülebilir ana görev ve sürdürülebilir release operasyonu birlikte tasarlanmalıdır.
Önce en riskli varsayımı gerçek cihazda prototipleyin. Sonra en küçük tam akışı yayımlayın. Teknoloji kararını indirme sayısıyla değil, kullanıcının görevi daha güvenli, hızlı ve düzenli tamamlayıp tamamlamadığıyla doğrulayın.
Kaynaklar
- W3C — Web Application Manifest
- web.dev — PWA Capabilities
- web.dev — PWA Installation
- Apple Developer — Uygulama ve Web Sitesi İçeriğini Bağlama
- Apple Developer — Supporting Universal Links
- Apple Developer — Background Strategies
- Apple Developer — Web Push
- Apple Human Interface Guidelines — Notifications
- Apple Human Interface Guidelines — Accessibility
- Apple — App Review Guidelines
- Android Developers — App Links
- Android Developers — Offline-first Uygulama
- Android Developers — Task Scheduling
- Android Developers — Farklı Ekran Boyutlarını Destekleme
- Android Developers — Erişilebilirlik Testi
- Google Play — Data Safety
- W3C — WCAG 2.2
- W3C — WCAG2Mobile
- OWASP — Application Security Verification Standard
- OWASP — Mobile Application Security Verification Standard
- Flutter — Platform Integration
- React Native — Native Platform
- React Native — Platform-specific Code
- Capacitor — Dokümantasyon